Leopold Scoltz skryf in sy artikel "Die Wonderwerk van Bloedrivier" uit sy boek "Beroemde Suid-Afrikaanse Krygsmanne"...

"Die Wonderwerk van Bloedrivier

Andries Pretorius slaan die herhaalde aanvalle van 10,000 geoefende en dapper Zoeloekrygers af en laat een uit drie van hulle sneuwel.

Andries Pretorius se roem as veldheer berus in die eerste plek op sy skitterende oorwinning by Bloedrivier. Die oorwinning wat hy hier behaal het, is sonder weerga in die militêre geskiedenis van Suid-Afrika. In geen ander veldtog het daar aan die een kant so veel en aan die ander so weinig gesneuwel nie - 3,000 Zoeloes teenoor nie 'n enkele Voortrekker nie. Bloedrivier was egter nie die enigste veldslag waar Pretorius sy vernuf as aanvoerder getoon het nie.

💡 Het jy geweet?

 
Radio Kuber Kontrei bied 'n Feesprogram vanaf 06:00 tot 23:59 op 16 Desember 2019. Skakel gerus in. Volg ons op TuneIn (Android en iPhone)
By Congella het hy Kaptein T.C Smith se nagtelike opmars gestuit op 'n wyse wat bewondering afdwing. By Port Natal het hy die Britse mag suksesvol beleër, maar tevergeefs probeer om die landing van Britse versterkings onder Luitenant Kolonel A.J. Cloete te keer. By Boomplaats het hy sy terrein goed gekies en sy aanval deeglik beplan, maar sy ongedissiplineerde mag was nie opgewasse teen sir Harry Smith se groter, goed gedissiplineerde en beter gewapende mag nie.

Andries Wilhelmus Jacobus Pretorius is op 27 November 1798 in die distrik Graaff-Reinet gebore. Sy ouers was Marthinus Wessel Ptretorius en Susanna Elizabeth Viljoen. Sy eerste lewensjare bring hy op sy vader se plaas Drie Koppen (tans Glen Harry) sowat 50km noordoos van Graaff-Reinet deur. Hoeveel formele onderrrig hy ontvang het, is nie bekend nie, maar die talle briewe wat daar van hom bewaar gebly het, toon dat hy, nieteenstaande 'n byna onleesbare handskrif, sy gedagtes duidelik kon formuleer. 

In November 1818 tree Pretorius op Tulbach in die huwelik met die agtienjarige Christina Petronella de Wet. Uit hierdie huwelik is tien kinders gebore - drie seuns en sewe dogters. Die oudste seun, Marthinus Wessel, sou later staatspresident van die Suid-Afrikaanse Republiek en die Oranje-Vrystaat word.

💡 Het jy geweet?

nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom die Slag van Bloedrivier)

Bou van ’n Nasie is ’n swart-en-wit Afrikaanse rolprentwat in 1938 uitgereik is. Dit is die tweede Afrikaanse rolprent wat in Suid-Afrika vervaardig is. Die rolprent is ’n hervertelling van die geskiedenis van Suid-Afrika van 1652 tot 1910. Dit is vir die honderdjarige herdenking van die Groot Trek (in 1938) vervaardig.

Regisseur Joseph Albrecht

Ateljee AFP Productions 

Genre

Die rolprent is gedeeltelik in dokumentêre en gedeeltelik in dramavorm. Die rolprent is nasionalisties van aard en oorwegend ten gunste van die Afrikaners. Vir die rede kan dit deur sommige as propaganda beskou word.

Hoofspelers

  • Myles Bourke
  • M. Ngcobo
  • A.M. Sadie
  • Anna Neethling-Pohl
  • Sann de Lange
Storielyn

Die Kaapkolonie is welvarend. Onder leiding van Simon van der Stel trek die setlaars verder na die binneland en word die stad Stellenbosch gestig. Meer setlaars arriveer nadat die Hugenote uit Frankryk verdryf is.

Die Groot Trek

Nadat die Verenigde Koningkryk die Kaapkolonie oorneem, onderneem die Nederlanders (wat intussen Afrikaners of Boere geword het) die Groot Trek na die ooste. Die trek vind onder leiding van Piet Retief plaas.

'n Christelike sendeling probeer om die Zoeloekoning Dingaan te bekeer, maar hy glo in 'n ander god: homself. Hierna oorval en verbrand 'n leër Zoeloes 'n boer se huis. By die begrafnis spreek Retief oor die noodsaaklikheid van die Trek en die stigting van 'n Boerestaat.

Dingaan en Retief ontmoet. Die onderhandelings om grond van die Zoeloes te koop blyk suksesvol te wees. Retief word teen verraad gewaarsku, maar hy glo in die goedheid van Dingaan en gaan met sy gesante na die Zoeloehoofstad om die transaksie te beklink. Nadat Dingaan die kontrak onderteken het, dans die ongewapende Zoeloes vir hul gaste, maar hulle het spiese onder die sand versteek. Hierna word Retief en sy gesante vermoor. In die nag sluip die Zoeloes na Bloukrans en word nog meer Voortrekkers vermoor.

Die oorlewende Voortrekkers oorweeg om na die Kaap terug te keer, maar besluit om deur te druk. Hierna volg die Slag van Bloedrivier, waar Sarel Cilliers die gelofte aan God aflê. Die Zoeloes word oorweldigend deur die Boere verslaan, waarmee die Zoeloe-hoofstuk afgesluit word.

Boere Republieke

Andries Pretorius lei die Boere uiteindelik na "vryheid en vrede", en die twee Boererepublieke Transvaal en Oranje-Vrystaat word gestig. 'n Boer sien 'n groep kinders met 'n vreemde klip speel: die Eureka-diamant. Later word goud by Witwatersrand ontdek.

Die diamant- en goudmyne maak die Transvaal oor die wêreld heen bekend. Dit wek ook die belangstelling van die Britse sakeman, Cecil Rhodes, wat die republiek graag in Britse hande sou wou sien. Staatspresident Paul Kruger van die Transvaal sien 'n gevaar in die koms van uitlanders en buitelandse mynwerkers, wat die onafhanklikheid van sy volk in gevaar stel. Dit lei uiteindelik tot 'n konflik met die Britse ryk.

Staatspresident Marthinus Theunis Steyn van die Oranje-Vrystaat nooi Kruger en die Britse verteenwoordiger, Alfred Milner vir onderhandelinge na die Bloemfontein-konvensie, maar dit loop skeef. Hierna breek die Tweede Vryheidsoorlog uit, wat deur die Boere verloor word. Die Verdrag van Vereeniging word onderteken. Die Boere verloor uiteindelik hul onafhanklikheid met die stigting van die Unie van Suid-Afrika.

Na sy troue het Pretorius op Letskraal, sowat 10km van sy vader se woonplaas, gaan woon. Sy vermoë om leiding op die slagveld te gee, word reeds in hierdie tyd raakgesien, want gedurende die Sesde Grensoorlog (1834-1835) voer hy 'n kommando Graaff-Reinetters teen die Xhosas aan.

Gedurende die somer van 1838-1839 onderneem Pretorius en twee van sy broers 'n verkenningstog na Transvaal en Natal. Dit is veral Natal wat 'n gunstige indruk op hom maak en kort na sy terugkeer in Graaff-Reinet in Januarie 1838 kondig hy dan ook aan dat sy plase te koop is. Die moord op Piet Retief se geselskap die daaropvolgende maand demp hoegenaamd nie sy vasbeslotenheid om na Natal te trek nie. In die begin van Oktober 1838 vertrek hy met sy trekgeselskap na Natal. Aan die Modderrivier naby Uysklip laat hy sy trekgeselskap agter, terwyl hy hom met sestig man vooruit haas na Natal om betyds te wees vir die kommando wat op die punt gestaan het om teen die Zoeloes uit te trek. Op 22 November 1838 ry hy Jacobus Potgieter se laer aan die Klein-Tugela binne. Die Voortrekkers se predikant, Erasmus Smit, teken op hierdie dag in sy dagboek aan: "In den na-middag arriveerde er weer een zeer waardige medereiziger, Andries Pretorius (als een wel toegeruste en gesabelde en gepistoolde dragonder) te paard in ons leger."

Die veertigjarige Pretorius met sy sterk persoonlikheid, fors gestalte, selfversekerde houding, helder verstand en aansienlike redenaarstalent het uit die staanspoor 'n gunstige indruk op die voortrekkers langs die Klein-Tugela gemaak. Vier dae later is hy dan ook tot hoofkommandant verkies van die kommando wat op die punt gestaan het om teen die Zoeloes uit te trek.

💡 Het jy geweet?

nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom die Slag van Bloedrivier)

Afrikaner Perspektief Die Voortrekkers was, ten spyte van hulle sukses by Veglaer, teen September 1838 in 'n desperate posisie. In die loop van die voorafgaande reeks konfrontasies het die Zoeloes telkens groot getalle van die Voortrekkers se vee weggevoer.

Boonop was die Trekkers bykans leierloos, want Retief en Uys was slagoffers van die stryd, Maritz is weens siekte oorlede en Potgieter en sy mense is terug na die Hoëveld omdat hulle in 'n toekoms in Natal gewanhoop het.

Sekerlik een van die bekendste en betekenisvolste aspekte van die Voortrekkers se intog in Zoeloeland, was die aflegging van die Gelofte op 9 Desember en die herbevestiging daarvan elke aand tot en met die Slag van Bloedrivier.

Die Gelofte het waarskynlik 'n deurslaggewende invloed op die verloop van die veldtog gehad, omdat dit die Voortrekkers met geloofskrag en selfvertroue vervul- en geestelik weerbaar gemaak het. 

Pretorius het in November sy trek by die Modderrivier in die Transgariep agtergelaat en hom, vergesel van sowat 60 weerbare mans, na Natal gehaas. Op 22 November het hy sy opwagting by die Trekkerlaers aan die bolope van die Tugelarivier gemaak. Dit was volgens alle aanduidings vir die Trekkers 'n heuglike oomblik. Die kerkhistorikus G.B.A. Gerdener het daaroor geskryf: "Met die koms van Pretorius het die hele Voortrek 'n beter dag tegemoet gegaan. Toe die nag op sij donkerste was, was die daeraad nabij".

Hierdie kommando, wat later as die Wenkommando bekend sou staan, is voorafgegaan deur twee massamoorde - die moord op Piet Retief en sy gevolg in die Zoeloe-hoofstad Umgungundhlovu, en die moord op die Voortrekkers langs die Bloukrans- en die Boesmansrivier. Saam met Piet Retief is 60 en ongeveer 30 nie-blanke agterryers op wreedaardige wyse met kieries doogeslaan.

Aan die bloukrans- en die Boesmansrivier is 40 mans, 56 vroue, 185 kinders en meer as 200 gekleurde bediendes om die lewe gebring. In totaal dus byna 600 mense. Met die doel om hierdie moorde te wreek, het 'n kommando onder Potgieter en Piet Uys in April 1838 teen die Zoeloes uitgetrek, haar hulle is in die slag van Italeni op die vlug gedryf. Die voortrekkers was egter vasbeslote om die moorde nie ongestraf te laat nie. Daar is reëlings getref vir 'n verdere kommando en dit was met hierdie kommando dat Pretorius aan die einde van November 1838 teen die Zoeloes uitgetrek het. Pretorius se kommando het die Tugela net bokant die aansluiting van die Klein-Tugela oorgesteek en oor die teenswoordige Ladysmith opgeruk na Zoeloeland. Die kommando het bestaan uit 470 blanke mans en 'n onbekende aantal swartes en Kleurlinge. Anders as Potgieter en Uys se kommando wat die Zoeloes te perd aangedurf het, neem Pretorius 57 waens en een oskar saam. 

By die teenswoordige Danskraal ten noorde van Ladysmith het Sarel Cilliers op aandrang van Pretorius vir die eerse keer in die openbaar die gedagte geopper dat die kommando as 'n geheel 'n gelofte aan God moet aflê. Die gedagte het byval gevind en op Sondag 9 Desember 1838 het Sarel Cilliers dan ook aan die Wasbankrivier namens die aanwesiges 'n gelofte aan God afgelê. In 'n gebed het hy belowe dat as God hulle in die komende botsing die oorwinning sou skenk, hulle 'n kerk sou bou en dat hulle, sowel as hul nageslag, altyd die dag waarop die oorwinning behaal is, altyd tot eer van God sou vier. In die daaropvolgende dae is die gelofte by elke aandgodsdiens herhaal.


Op weg na Zoeloeland het Pretorius getoon dat hy 'n wakker en versigtige aanvoerder was wat hom nie deur die vyand wou laat verras nie. Hy het elke aand die waens in 'n kring laat trek, die perde en trekosse binne die laer laat bring en nagwagte uitgesit. Die laer is in die oggend eers opgebreek nadat die omgewing in alle rigtings verken is. Wanneer die waens begin beweeg het, was dit meestal twee-twee tot vier-vier langs mekaar sodat daar in geval van nood haastig laer getrek kan word. Naas Pretorius se voorsorgmaatreëls teen enige verrassing, was een van die vernaamste kenmerke van sy leierskap die nadruk wat hy gelê het op die geestelike voorbereiding van sy manne. Die reeds vermelde gelofte wat hy laat aflê het, was een faset daavan. Verder het hy hulle voortdurend aangespoor tot eengesindheid, erns en gehoorsaamheid. Op Saterdag 15 Desember 1838 het die kommando by 'n rivier gekom wat die Zoeloes die Ncome genoem het, maar wat vandag as Bloedriver bekend staan. Hier het Pretorius halt geroep om, soos ook die voorafgaande dae, die waens in die vorm van 'n laer te trek. Berigte wat hy in die loop van die dag van sy verkenners ontvang het, het hom laat besef dat die Zoeloe leër hulle nou enige dag kon aanval, en daarom het hy die laerplek versigtig gekies. 

Hy het die laer teenaan 'n diep sloot laat trek sodat enige aanval uit die suide deur die sloot belemmer sou word. Sowat 300 meter na die oostekant was die rivier, wat op dié plek 'n lang seekoeigat gevorm het. Die rede waarom hy die laer nie nader aan die rivier laat rek het nie, was blykbaar dat die sloot vlakker geword het in die rigting van die rivier. Die waens was reeds, of in elk geval getrek toe 'n boodskapper by Pretorius aankom met die nuus dat Hans de Lange die Zoeloeleër ongeveer twee uur te perd (20km) van die laer waargeneem het. Pretorius het die laer sonder versuim laat versterk met veghekke wat tussen die wawiele aangebring is. Hierdie veghekke, wat in die laer aan die Klein-Tugela gemaak is, moes die vyand verhinder om onder die waens deur te kruip.

💡 Het jy geweet?

nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom Die Stem van Suid-Afrika)

'n Stryd tussen oerdrif en beskawing Hierdie vereenvoudigde voorstelling gee weinig erkenning aan die hoë vlak van sofistikasie wat die krygsmag van koning Dingane gekenmerk het. 

Elke Zoeloekryger was volgens ouderdom lid van 'n spesifieke regiment (amabutho) wat deur 'n hiërargie van aanvoerders (indunas) gelei is. Die krygsmag as geheel het insgelyks onder 'n hiërargie van bevelvoerders gestaan.

Die Zoeloe-aanvoerders aan wie Dingane in Desember 1838 die verdediging van sy koninkryk opgedra het, was volgens die Zoeloehistorikus J.S.M. Maphalala sy opperbevelvoerder Umdunankulu Ndlela Ntuli, bygestaan deur Nzobo kaSobadli (Dambuza) en Nzobo kaSobadli Ntombela.

Met 220 man het Pretorius daarop uitgery in die rigting waar Hans de Lange die Zoeloe leër opgemerk het. Toe hy die Zoeloes in die gesig kry, was dit reeds laat die middag. Hulle was, soos hy dit enkele dae dae later in 'n brief gestel het, op "een zeer gelyken berg" saamgetrek. Hy het onmiddelik besef dat dit n groot waagstuk sou wees om die Zoeloes in die middag in so 'n bergagtige omgewing aan te val. Hy het dan ook Sarel Cilliers se voorstel, dat hulle die Zoeloes sonder versuim moes aanval, van die hand gewys en met sy manne na die laer teruggekeer. Dit het wel beteken dat hy die inisiatief aan die vyand afstaan, maar die voordele van 'n gelyk slagveld, 'n laer wat beskutting bied en 'n sterker mag het na sy mening swaarder geweeg. Dit was, soos die volgende dag sou blyk, 'n wyse besluit. Pretorius het besef dat die Zoeloes nog dieselfde nag, of vroeg die volgende ogend, tot die aanval kon oorgaan. Hy het dan ook sonder versuim die nodige voorbereidings vir so 'n moontlikheid getref. Soos die voorafgaande aande het hy die trekosse en perde, wat saam meer as 'n duisend stuks getel het, binne die laer laat bring. Hierdie besondere aand het hy ook by die waens sweepstokke met lanterns laat aanbring sodat die Zoeloes nie in die donker ongesiens tot by die waens kon kom nie en sodat die manne kon sien om hul gewere te laai.

Twee uur voor dagbreek op Sondagoggend, 16 Desember 1838, het Pretorius sy manne laat wek. Die mis wat gedurende die nag toegesak het, het nog oor die laer gehang, maar toe dit in die ooste begin lig word, merk die manne tot hul vreugde dat dit opklaar. en feitlik gelyktydig gewaar die wagte dat die Zoeloes nader kom. Spoedig was die laer aan alle kante deur duisende Zoeloes omring. Volgens die betroubaarste skattings was daar ongeveer 10 000. Daarteenoor was daar in die laer slegs 470 blankes (onder wie drie engelse), 60 swart krygsmanne van Alexander Biggar en 'n onbekende aantal swartes en Kleurlinge wat as touleiers, wadrywers en beeswagters diens gedoen het. Vir elke man binne die laer was daar dus 20 Zoeloes. Die oormag het Pretorius bekommer, maar hy het nogtans sy manne moed ingepraat. "Nu kunt gy self begrypen," het hy 'n week na die geveg aan Jacobus Boshof op Graaff-Reinet geskryf, "welk gezigt dit opleverde, en dat het er op aan kwam om een onverschrokken gelaat te toonen. Ik zag klaar dat wy nu doen moesten wat wy konden, ik moedigde myne manschappen overluid aan, kun verzekerde dat hoe groot die magt der Zoolas ook schynen mogt, zy tegen ons nit konden bestaan."

💡 Het jy geweet?

nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom Die Stem van Suid-Afrika)

Die Stem van Suid-Afrika, ook bekend as Die Stem was vanaf 1957 tot 1994 die nasionale volkslied van Suid-Afrika. Vanaf 1994 tot 1997 is dit as een van twee volksliedere erken. Dit was ook die volkslied van Suid-Wes Afrika onder Suid-Afrikaanse mandaat tot hulle onafhanklikheidswording in 1990, waarna Namibië, Land van die Dapper, in 1991 as die volkslied aangeneem is.

Die Stem is in 1918 deur C.J. Langenhoven geskryf, en getoonset in 1921 deur ds. M.L. de Villiers, destyds leraar van dieNG gemeente Simonstad. Dit is op 31 Mei 1928 die eerste keer in die openbaar gesing, toe die vlag van die Unie van Suid-Afrika die eerste keer amptelik gehys is. Die Suid-Afrikaanse regering het dit op 2 Mei 1957 as die amptelike nasionale volkslied verklaar.

Die voorhoede het blykbaar sonder versuim op die laer afgestorm en die eerste skote het reeds voor sonop geklap. Uit die laer is so hewig geskiet dat geen Zoeloe daarin kon slaag om tot teenaan die waens te kom nie  - dit klink byna ongelooflik as 'n mens in gedagte hou dat die laai van die gewere met behulp van 'n laaistok heelwat tyd moet geneem het. Daar moet egter ook in gedagte gehou word dat elke man meer as een geweer gehad het. Die digte formasie waarin die Zoeloes gestorm het, het dit feitlik onmoontlik gemaak om mis te skiet en met een lading growwe bokhael kon meer as een Zoeloe neergevel word. Daarby, met agt man by elke wa, moet die vuurlinie betreklik dig gewees het. Die Zoeloes wat nie platgeskiet is nie, was verplig om terug te val.

Na 'n kort ruspose het die helfte van die Zoeloemag weer met totale doodsveragting op die laer afgestorm. Weer is hulle deur Pretorius se manne teruggedryf. Ook 'n derde stormloop is met groot verliese aan Zoeloe-kant afgeslaan.

Na drie mislukte stormlope was die Zoeloes teensinnig om weer tot die aanval oor te gaan. Hulle het buite bereik van die geweervuur 'n afwagtende houding aangeneem. Pretorius het daarop vyf man, onder wie sy broer Bart, te perd uit die laer gestuur om op die Zoeloes te skiet. Die Zoeloes het nie op hulle laat wag nie en die vyf man moes terugjaag na die veiligheid van die laer. Toe die Zoeloes binne bereik van die geweervuur kom, is hulle weer met groot verliese teruggedryf. Pretorius het hierdie taktiek nog 'n keer met dieselfde sukses behaal.

Nadat die Zoeloes altesaam sowat vyf keer tevergeefs op die laer afgestorm het, het Pretorius bevel gegee dat 150 man te perd tot die aanval moes oorgaan. Dit was die groot keerpunt in die geveg. Die 150 perderuiters het die Zoeloeleër in twee verdeel en op die vlug gedryf.

💡 Het jy geweet?

nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom die Slag van Bloedrivier / Ncome Monument)
Battle of Bloodriver

Casualties amounted to over 3,000 of king  Dingane's soldiers dead, including two Zulu princes competing with Prince Mpande for the Zulu throne.

In the sequel to the Battle of Blood River in January 1840, Prince Mpande finally defeated King Dingane in the Battle of Maqongqe and was subsequently crowned as new king of the Zulu by his alliance partner Andries Pretorius. After these two battles, Dingane's prime minister and commander in both the Battle of Maqongqe and the Battle of Blood River, General Ndlela, was strangled to death by Dingane for high treason. General Ndlela had been the personal protector of Prince Mpande, who after the Battles of Blood River and Maqongqe, became king and founder of the Zulu.
Hierdie wending het ongeveer twee uur na die aanvang van die geveg gekom. Dit kon dus nie veel later as agtuur, op die uiterste nege-uur, in die oggend gewees het nie. Toe Pretorius merk dat die vyand op die vlug slaan, het hy met 'n verdere 150 man uit die laer gejaag om hulle te agtervolg. Die Zoeloes het in alle windrigtings gevlug, maar by twee plekke, die sloot en die rivier, kon hulle nie vinnig genoeg wegkom nie en hier het die Voortrekkers 'n ware slagting onder hulle aangerig. By die sloot is daar na die geveg 400 lyke getel. Die water in die rivier was plek-lek so rooi gekleur dat dit sedertdien as Bloedrivier bekend staan.

Met 300 perderuiters het Pretorius die vlugtende Zoeloes agterna gesit en verder afgemaai. Teen ongeveer elfuur die oggend was al die manne terug in die laer. Pretorius het almal byeengeroep om God te dank vir die oorwinning.

Aan Voortrekkerkant het niemand gesneuwel nie. Slegs drie man, Pretorius, Philip Fourie en Gerrit Raath, het wonde opgedoen. Aan Zoeloekant het meer as 3000 gesneuwel. Met die moontlike uitsondering van die slag by Isandhlwana is dit die grootste getal mense wat ooit in een enkele geveg op Suid-Afrikaanse bodem geval het. En as 'n mens die verliese weerskante vergelyk - 3000 teenoor geen - is dit soos reeds gesê, die grootste oorwinning in ons militêre geskiedenis. In geen ander veldslag het daar aan die een kant so baie en aan die ander so weinig gesneuwel nie.

💡 Het jy geweet?

nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom die Slag van Bloedrivier / Ncome Monument)

Ncome/Blood River monument

A monument was erected on the site of the battle in 1947, consisting of an ox wagon executed in granite by the sculptor Coert Steynberg. In 1971 a laager of 64 ox wagons cast in bronze (by Unifront Foundry in Edevanel — Fanie de Klerk and Jack Cowlard) was erected, and unveiled on 16 December 1972.

A stone representation at the Voortrekker Monument of the Laager formed at the Battle of Blood River.

The Ncome monument on the east side of the river commemorates the fallen Zulu warriors. While the Blood River Memorial is associated with Afrikaner Nasionalism, the Ncome monument was intended as a symbol of reconciliation -- but has become connected with Zulu nationalism.

At the 16 December 1998 inauguration of the most recent version of the monument, the Zulu politician and then, Minister of Home Afairs, Mangasutho Buthelezi, apologized to the Afrikaner nation for the death of Piet Retief and the subsequent suffering. At the same time Buthelezi also noted the suffering of the Zulu under British Colonial and Afrikaner rule during apartheid. He stressed that South Africans needed to consider the day as "a new covenant which binds us to the shared commitment of building a new country.

Die oorwinning by Bloedrivier het Pretorius oornag beroemd gemaak. en tereg ook, want sy aandeel in die oorwinning was nie gering nie; sy keuse van die plek vir die laer, sy besluit om die Zoeloes nie in 'n bergagtige omgewing aan te durf nie, die wyse waarop hy sy manne aangespoor het, die versigtigheid wat hy deurgaans aan die dag gelê het - dit alles dui op buitengewone krygsvernuf. Na die slag van Bloedrivier het die Voortrekkers die Republiek van Natal gestig en hulle veral in die omgewing van Pietermaritzburg en Port Natal (die huidige Durban) gevestig. Die nuwe onafhanklike republiek sou egter nie 'n lang lewe hê nie. Vroeg in 1842 het die Voortrekkers verneem dat die Brise owerheid besluit het om die hawe van Port Natal weer te beset. Leopold Scoltz Beroemde Suid-Afrikaanse Krygsmanne Rubicon Pers, Kaapstad ISBN 0 947 00606 0."

💡 Het jy geweet?

nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom die Graf van Piet Retief)

Piet Retief bring twee besoeke aan Dingane in sy kraal (Mgungundhlovo) om oor grond vir die Trekkers te onderhandel. Sy eerste besoek op 5 November 1837 word voorafgegaan deur 'n brief aan Dingane om die rede vir die voorgenome onderhandeling te verduidelik. Retief beoordeel die uitslag van die besoek as positief en besorg Dingane se gesteelde vee aan hom terug. Retief arriveer op 3 Februarie 1838 by Mgungundhlovo met ongeveer sestig vrywilligers, met inbegrip van sy eie seun en nog drie minderjariges, asook dertig agterryers. Op 4 Februarie 1838 onderteken Retief en Dingane die traktaat wat aan die Trekkers 'n bepaalde stuk grond sou toestaan. Retief is besig om vir die terugrit gereed te maak toe hy en sy hele gevolg na Dingane ontbied word om hom te groet en deur hom onthaal te word.

Soos dit die gewoonte is, verskyn hulle ongewapend voor die koning. Terwyl hulle bier drink en na die dansende Zoeloes kyk, gee Dingane bevel dat Retief en sy manne gedood moet word. Op 'n afstand neem eerw. Owen se huishouding die moord waar. Die slagoffers word gesleep na die galg-heuwel, kwaMatiwane, 'n klipperige uitloopsel van Hlomo Amabutho, ongeveer 'n halwe myl noord van die hoofkraal, en hulle liggame word aan die aasvoëls oorgelaat.

Wie was daar?

*Met erkenning aan Johann Janse van Rensburg en byvoegings deur Gerhard Swart. Vanuit die webblad www.bloedrivier.org.za

Hier volg 'n lys van 399 persone van die totale getal van 464 (verwys #) blanke krygers en die 59 kleurlinge wat aan die slag van Bloedrivier op 16 Desember 1838 deelgeneem het.

Waar moontlik word die persoon se genealogiese nommer ook verskaf. (BRON (verwys ##): Die Bloedrivierse Eeufeesgedenkboek opgestel deur A.C. du Toit en Dr. Louis Steenkamp, die lys is verder bygewerk deur die Genealogiese Genootskap van Suid-Afrika - N-Tvl Tak.)

Hoofkommandant:
1. Pretorius Andries Wilhelmus Jacobus (verwys nota 1) (b3c1d5e11)

Assistent-HoofKmdt:
2. Landman Karel Pieter (b2c10)

Kommandante:
3. Jacobsz Pieter Daniel(a15b5c3d8e1)
4. de Lange Johan Hendrik (Hans Dons)(b10c2)
5. Potgieter Jacobus (Koos)
6. Erasmus Stephanus Petrus
7. Uys Jacobus Johannes(b1c5d2e4)
8. Meyer Lucas Johannes

Laerkommandante:
9. Pretorius Albertus (ook kannonnier)
10. Erasmus Lourens
11. Moolman Piet (Rooi Piet)
12. Fronemann Christoffel Cornelis (b7)

Veldkornette:
13. Steyn Johannes C
14. Viljoen Gert
15. Pretorius Hercules Albertus (Bart)(b3c1d5e14) Broer van AWJ Pretorius (kanonier)
16. van Staden Gert (verwys nota 2)
17. Lombard Hermanus Stephanus
18. Scheepers Jan
19. Fourie Hermanus
20. Cowie William (a1)
21. Labuschagne Casper
22. Joubert Jan (ook kanonnier)

Godsdiensleiers:
23. Cilliers Sarel Arnoldus(b2c1d7e4)
24. du Plessis Johannes (Jan) (ook 'n Veldkornet)
25. Joubert Pieter Jacobus (b10c6d9 moontlik)

Kanonniers:
26. Rudolph Petrus Johannes (b1c1d2)
27. Pretorius Gerhardus

Manskappe:
28. Aucamp Piet
29. Badenhorst Hendrik
30. Badenhorst P
31. Bantjes Jan Gerritze (b1c3d3)
32. Bantjies I
33. Beneke Johannes
34. Bester Barend Jacobus (b4c3d4e3) (sneuwel by slag van Umfolozi)
35. Bester Lourens ERasmus (b4c3d4e2)
36. Bester Paul Ma(i)chiel (b4c3d4e1)
37. Bezuidenhout Daniel Pieter
38. Biddulph Thomas Jervis (a1)
39. Bierman Isak
40. Biggar Alexander Harvey (a1) (sneuwel by slag van Umfolozi)
41. Bodes Barend Hendrik
42. Bornman Johannes Jurgens (b1c3)
43. Boshoff Jakobus (Jan)
44. Botha Ernst Adriaan Lodewyk (b1c7d1e15)
45. Botha Hendrik
46. Botha J C
47. Botha Jan
48. Botha L
49. Botha P J
50. Botha P R
51. Botha T F
52. Botha Theunis
53. Bothma Carel A
54. Bothma Daniel
55. Breytenbach Chris
56. Breytenbach Izaak Johannes (b4c1d4)
57. Breytenbach Jacob Coenraad
58. Breytenbach Johan Hendrik
59. Breytenbach Johannes Jacobus
60. Bronkhorst Johannes Jacobus (b6c6)
61. Bronkhorst Johannes Jacobus (b6c6d4)
62. Bronkhorst Samuel Johannes (b6c6d9)
63. Bruwer Eduard Christiaan Daniel (b7c4d12)
64. Bruwer Hans
65. Bruyn Piet
66. Buitendagh Carel Hendrik

💡 Het jy geweet?

nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom die Graf van Piet Retief)

Die Zoeloe Militêre stelsel was gesetel in die persoon van Dingiswayo, die regeerder van die Mtetwa stam. Hy het sekere Europese militêre idees met tradisionele Afrika benadering tot oorlogvoering gekombineer.

Die taktiese stelsel het die oorlogsdoelwitte aangevul. Die praktyk om spiese oor 'n lang afstand na die vyand te gooi is uitgefasseer en die fokus het verskuif na direkte kontak met die vyand. Die werpspies is vervang met 'n kort steekspies (Iklwa) en die skild is gebruik om die opponent se skild uit die pad te stamp ten einde die doodsteek toe te dien.

Reeds in Shaka se regeringstydperk het die Zoeloes wel oor enkele vuurwapens beskik, maar dit is nie in hulle taktiese stelsel geïntegreer nie.

Die leër se grootste bate was sy strategiese en operasionele mobiliteit. Derhalwe kon hulle tot 60 kilometer per dag opmars.Daar word gereken dat die Zoeloeleër soveel as 50,000 man kon mobiliseer, maar dat slegs sowat 14 000 tot 16 000 man aan die slag van Bloed/Ncome-rivier deelgeneem het.

67. Burger Jacobus Johannes
68. Burger Schalk Willem
69. Buys Piet

70. Claassens Christiaan Corneli
71. Coetzee Cornelis (P-zn)
72. Coetzer Johannes Jacobus
73. Coetzer Philippus Jeremias
74. Coetzer Thys
75. Combrinck Gerhardus Hermanus Jacobus
76. Cronje Abraham Martinus
77. Cronje Piet
78. Davel Henning
79. Davel Jan
80. Dannhauser Thomas Richard (b6)
81. de Beer Christiaan Marthinus (Snr)
82. de Beer Abraham Samuel Jacobus
83. de Beer Christiaan Marthinus (Jnr)
84. de Beer Johannes (Jan) Christiaan
85. de Beer Johannes Adam
86. de Beer Stephanus A (Snr)
87. de Beer Zacharias Jacobus
88. de Bruyn Petrus Frederik
89. de Clercq Abraham Johannes
90. de Clercq Barend Jacobus
91. de Clercq Cornelis
92. de Clercq Jacob (b6c3d5)
93 de Clercg Johannes Wilhelmus
94. de Jager Frederick Johannes
95. de Jager Izak J
96. de Jager Johannes Wilhelmus (b1c11d5e5)
97. de Jager Lodewyk
98. de Lange Adriaan (Jnr)
99. de Lange Adriaan Jacobus  (Snr, Hans Dons se broer)
100. de Lange Robertus Burnet (Broer van Hans Dons)
101. de Wet Kootjie
102. de Wet Pieter
103. de Winnaar Carel Stephanus
104. Dreyer Christiaan Lourens Sr.
105. Dreyer F
106. Dreyer I
107. du Plessis Francois
108. du Plessis Johannes (Jan)
109. du Plessis Pieter
110. du Plooy Hendrik
111. du Plooy Cornelis Willem
112. du Plooy Dirk Wouter
113. du Preez Pieter Daniel Andreas Salomon
114. Deysel F
115. Engelbregt Adriaan Stephanus
116. Engelbregt E
117. Engelbregt Gerhardus Johannes
118. Engelbregt H (jong)
119. Engelbregt H H (Snr)
120. Engelbregt Johannes Hendrik
121. Enslin Johannes Jacobus
122. Erasmus Antonie Philippus
123. Erasmus Barend Christoffel
124. Erasmus Cornelis Johannes
125. Erasmus Daniel Elardus
126. Erasmus Hans
127. Erasmus Jacobus
128. Erasmus Pieter ERasmus
129. Erasmus Stephanus E
130. Esterhuizen Jan Christoffel

131. Ferreira Marthinus Stephanus
132. Fick Hendrik (JC?)
133. Fisher Jan
134. Fourie Christiaan Erns
135. Fourie Dirk S
136. Fourie Hermanus
137. Fourie Philip Jacobus (Gewond tydens slag van Bloedrivier)
138. Fourie MVA

139. Garden Kapt. (Engels)
140. Geers Carel Frederik Christoffel (of Geer)
141. Geere Johannes (Jan) Coenraad Jonas
142. Giezing Fredrich (a1)
143. Goosen Marthinus2
144. Gouws Daniel
145. Gouws Jacob I
146. Gouws Jacob Marthinus
147. Gouws Pieter Marthinus
148. Greyling Jan Cristoffel (b11c2d3)
149. Greyling Pieter Jacobus (b11c2d2)
150. Grobbelaar Nicolaas (b9c11)
151. Grobbelaar Pieter Schalk (b9c11d2)
152. Grobler J
153. Grove Hermanus Gerhardus (b3c9d5)

154. Hammes Pieter Johannes (b1c2)
155. Hattingh Christiaan
156. Hattingh Francois (b8c7d4e1)
157. Hattingh Johannes Dewald
158. Hattingh Johannes Hendrik (Hans) (b11c1d2e1)
159. Herbst Marthinus Johannes Hendrik
160. Heydenreich Cornelis Frederik (b6c2d2)
161. Human Petrus Gerhardus

162. Jacobs Gabriel Gerhardus Nicholaas Nic (a15b5c3d8e1f7) (Kmdt. Jacobz se seun)
163. Jacobs Pieter Daniel (a15b5c3d8e1f2)
164. Jacobsz Jan (Kmdt. Jacobz se seun)
165. Janse van Rensburg Lukas Marthinus
166. Janse van Rensburg Nicolaas Marthinus (C-zn)
167. Janse van Rensburg Willem Cornelis
168. Janse van Vuren Luckas (of Lucas) Gerhardus
169. Janszen Willem
170. Jordaan Willem
171. Joubert Abraham Benjamin
172. Joubert Gideon
173. Joubert Jan (Jacs-zn)
174. Joubert Jan (jnr.)
175. Joyce Robert (a3)

176. Kemp Gerhardus Philippus
177. Kemp Jacobus Frederik
178. Kemp Petrus Johannes
179. Kilian Justus Daniel (Nageslag boer steeds op Vryheid)
180. Klaassen P
181. Klopper Hendrik Balthazar
182. Klopper Jacobus Marthinus
183. Klopper Johan Christiaan
184. Koekemoer C
185. Koekemoer Marthinus
186. Kritzinger Lewis
187. Kritziinger Matthys S B
188. Kruger Jan
189. Kruger Pieter Ernst
190. Kruger Tobias Johannes

191. Laas Cornelius Johannes
192. Laas C Mathys
193. Laas JAM
194. Labuschagne J P
195. Labuschagne Jan Harm (Jan Groen)
196. Labuschagne Willem Adriaan
197. Landman Jan A Karel Pieter (Snr)
198. Landman Jan (Doringberg)
199. le Roux D
200. le Roux Nicolaas (verwys nota 2)
201. Leech
202. Liebenberg Christiaan Jacobus (b2bc2d2e2)
203. Liebenberg Christiaan Jacobus (b2c2d6)
204. Lindeque Gerrit Johannes (Snr)
205. Lindeque Petrus
206. Lombard Hans
207. Lombard Hermanus Antonie
208. Lombard S
209. Lotter Johannes (Lotter Jacob?)
210. Ludick M J

211. Malan Daniel Jacob Johannes
212. Malan David Daniel
213. Malan Jacob Jacobus
214. Malan Stephanus Marcus F
215. Marais Coenraad
216. Marais Johannes L
217. Marais Stephanus Abraham
218. Marais F
219. Marcus F
220. Mare Wynand Wilhelmus (b9c7d7)
221. Maritz Pieter
222. Maritz Salomon Gerhardus (b1c8d1e2)
223. Maritz Salomon Stephanus (b1c8d2e1)
224. Martens Hendrik Jacobus (a5b1c7)
225. Martens Jan Thomas (snr) (a5b1c6)
226. Martens Jan Thomas (jnr)
227. Marx Frans Engelbertus (b3c6d4)
228. Meintjes Albertus Jacobus
229. Meinties Jacobus William
230. Meintjes Schalk Willem
231. Mey Christiaan Lodewyk
232. Meyer Adriaan Willem Petrus
233. Meyer Jacob
234. Meyer Jan
235. Meyer Johannes Lukas
236. Meyer Theodorus
237. Mienie Frederik Christiaan
238. Mienie Johannes
240. Moolman I241. Moolman Adriaan Izak
242. Moolman Jacobus Philippus
243. Muller Johannes Christiaan (moontlik a1b5c7d4)
244. Muller Jan (moontlik a11b2)

245. Naude Jacob
246. Naude Philip Jacobus
247. Naude Francois Paulus
248. Neethling Hendrik Ludolf
249. Neethling Schalk Willem
250. Neethling Willem Hendrik
251. Nel Louis Jacobus
252. Nell Theunis Jacobu
s
253. Nell Willem Gabriel
254. Nortje Joachim
255. Oberholzer Jan Albert
256. Olivier (Lang) Gert
257. Olivier Ockert
258. Oosthuizen A
259. Oosthuizen Jan (J-zn) (verwys nota 2)
260. Oosthuizen J J (Snr)
261. Oosthuizen Marthinus Jacobus (b1c4d7e2)
262. Opperman C
263. Opperman D
264. Parker Edward
265. Pieters Coenraad
266. Pieterse Frederik
267. Pieterse H J
268. Pieterse Nicolaas
269. Potgieter Cornelis
270. Potgieter Evert F
271. Potgieter Hendrik
272. Potgieter Jurgen
273. Potgieter Matthys
274. Potgieter Petrus Hendrik Theunis
275. Potgieter Theodorus
276. Pretorius A P
277. Pretorius Barend
278. Pretorius Dewald Johannes (b3c1d2e4f4)
279. Pretorius Gideon
280. Pretorius Henning Petrus Nicolaas (b3c1d5e12)
281. Pretorius Marthinus Wessel (b3c1d5e11f1)
282. Pretorius Nicolaas
283. Pretorius Petrus Gerhardus (b3c9d7)
284. Pretorius Petrus Gerhardus (b3c9d7e2)
285. Pretorius Samuel

💡 Het jy geweet?

nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom die Graf van Piet Retief)

Die betekenis van Bloedrivier kan in drie punte saamgevat word:

Militêr: Dingane se aansien is finaal geknou. Hy was volgens Zoeloe-oorlewering nooit 'n gewilde vors nie - moontlik omdat hy by die moord op koning Tsjaka betrokke was Die nederlaag by Bloedrivier het spoedig middelpuntvliedende kragte ontketen wat gedreig het om die Zoeloeryk uitmekaar te skeur. Inderdaad het Dingane se halfbroer, Mpande, in 1839 met 'n groot gevolg van die koninkryk weggebreek en in Januarie 1840 die leeue-aandeel in die finale vernietiging van Dingane se mag in die Slag van die Makonko-koppe gehad. Mpande, wat die Voortrekkers goedgesind was, het vervolgens die Zoeloekoning geword. Die "Afrikaner" en die Zoeloe het nooit weer werklik kragte gemeet nie.

Polities: Die Groot Trek is in die oë van die Trekkers self, asook van latere geslagte Afrikaners daardeur van ondergang gered. Die kerkhistorikus S.P. Engelbrecht het byvoorbeeld geskryf: "As Dingaansdag nie plaasgevind het nie, sou die Trek 'n mislukking geword het, en dan sou die Hollands-Afrikaanse nasie ten gronde gegaan het". Mens kan maar net dink wat die gevolg sou wees as Pretorius se kommando by Bloedrivier oorwin en uitgewis is. Maar, soos G.D. Scholtz verduidelik het, het die oorwinning by Bloedrivier die Voortrekkers in staat gestel om hulle lang gekoesterde ideaal van 'n eie staat op Suid-Afrikaanse bodem te verwesenlik. Boonop het die nuus van die Voortrekkeroorwinning spoedig die Kaapkolonie bereik en nog enkele duisende agternatrekkers geïnspireer om die Kaapkolonie te verlaat en hulle by die Voortrekkers aan te sluit en so tot die uiteindelike sukses van die Groot Trek by te dra.

Godsdienstig: Die Gelofte en herdenkingsgeleenthede het, alhoewel soms omstrede, mettertyd deel van die Afrikanerkultuur geword. C.F.J. Muller se mening in hierdie verband was dat met Geloftedag 'n "nuwe, blywende, Afrikanertradisie geskep [is] wat baie lank na die vroeë negentiende eeu sou voortlewe".

286. Pretorius Willem H
287. Pretorius Willem Jacobus
288. Prinsloo Jochemus Johannes Petr (b2c3d6e1f3)
289. Prinsloo N J
290. Prinsloo Willem P
291. Raads D
292. Raath Philip
293. Raath Pieter
294. Raath Roelof
295. Raatz Gerrit
296. Ranger Simon
297. Reineke Adam
298. Retief Jacobus
299. Robbertse I
300. Robbertse Jan
301. Robbertse Matthys
302. Roets Hendrik
303. Rood
304. Roos Cornelis J
305. Roos Gysbert
306. Roscher P
307. Roux Dirk
308. Rudolph Jacobus Andreas (b1c3)
309. Rudolph Johann(es)Bernard (b1c1)
310. Rudolph Gerhardus Jacobus (b1c2)
311. Scheepers Coenraad F(swaer v. Erasmus Smit)
312. Scheepers Gert
313. Scheepers H
314. Scheepers J A
315. Scheepers Jacobus Johannes
316. Scheepers Stephanus Johannes
317. Scheepers M (G-zn)
318. Scheepers Marthinus
319. Schoeman Gert
320. Schoeman Johannes
321. Schutte Jan Harm Thomas
322. Slabbert G
323. Smit Andries Adriaan
324. Smit Chr. (C-zn)
325. Smith F
326. Snyman Coenraad F W (b7c4d9e7)
327. Snyman J H
328. Steenkamp Hermanus
329. Steenkamp Jan Harm (b7c2d3e2)
330. Steenkamp Piet L
331. Steenkamp Thomas Ignatius
332. Steyn Hermanus
333. Steyn Johannes Christoffel
334. Steyn Pieter
335. Strydom D J
336. Strydom Hendrik
337. Strydom J
338. Strydom Pieter Gerhardus
339. Swanepoel Willem
340. Swart Marius
341. Swart Pieter Johannes
342. Uys Dirk Cornelis (b1c5d2e12)
343. Uys Jacobus Johannes (b1c5d2e4f3)
344. Uys Jan C
345. Uys Petrus Lafras (Piet Hlobane)(b1c5d2e3f4)
346. van den Berg Hendrik (b1c10d6)
347. van den Berg Hendrik Stephanus (b1c10d6e3)
348. van der Berg Isak
349. van der Merwe Andries
350. van der Merwe C
351. van der Merwe Christiaan Pieter (verwys nota 3)
352. van der Merwe Frederik J
353. van der Merwe Jan
354. van der Merwe Josias
355. van der Merwe L P
356. van der Merwe Lukas J
357. van der Merwe M
358. van der Merwe Willem
359. van der Schyff D
360. van der Schyff J D
361. van Deventer Jan (a1b5c10d6)
362. van Dyk Joseph
363. van Dyk Sybrand
364. van Gass Ferdinand Paul George (b1)
365. van Gass J F
366. van Jaarsveld A
367. van Loggerenberg Hendrik
368. van Niekerk Izak Andries (b3c7d4e4)
369. van Niekerk J A P
370. van Niekerk Pieter Johannes
371. van Rooyen Cornelis J
372. van Rooyen Dirk
373. van Rooyen G T
374. van Rooyen Gert F
375. van Rooyen Gert Reinier
376. van Rooyen I
377. van Rooyen Lukas
378. van Rooyen Stephanus
379. van Schalkwyk Christiaan
380. van Schalkwyk Gert
381. van Staden Cornelis
382. van Staden V C
383. van Straten Jacob
384. van Venen D
385. van Vuuren P
386. van Zyl Jacobus
387. Venter Albert
388. Venter C I
389. Venter P A
390. Venter Willem Daniel
391. Vermaak Cornelis
392. Vermaak J
393. Viljoen Christoffel
394. Viljoen Gideon
395. Viljoen Johan H
396. Viljoen M
397. Viljoen Sarel
398. Visagie Jan
399. Visser


Bronnelys:

Adendorff, M.C. (2002) 350 jaar Gereformeerd. Die Boodskapper April: 5.

Bailey, A. (2002) Die Gelofte van 16 Desember 1838: Die Herdenking en Betekenis daarvan, 1838 tot 1910. Magistertesis ingedien by die Universiteit van Pretoria.

Bantjes, J.G. (1839) Journal der Ekspeditie van de uitgewekene Boeren, onder hunnen Hoofd-Kommandant Andreas Wilhelmus Jacobus Pretorius, (voormaals van Graaff-Reinet), tegen Dingaan, Koning der Zulus, in de maand(en) November en December 1838. Insetsel in die Kaapse koerant De Zuid-Afrikaan gepubliseer op 14/06/1839 AD.

Bijbel (1637) Nederlandse Statenvertaling.

Bybel (1953) Hersiene Afrikaanse Uitgawe. Kaapstad: Bybelgenootskap van Suid- Afrika.

D‟Assonville, V.E. (2000) Bloedrivier. Weltevredenpark: Marnix.

De Jongh, P.S. (1987) Sarel Cilliers. 'n Biografie oor die Voortrekkerfiguur Sarel Cilliers. Johannesburg: Perskor Bpk.

Hofstede, H.J. (1876) Geschiedenis van den Oranje-Vrijstaat. Den Haag: D A Thieme.

Jacobsz, S.W. (Ongedateerd) Die Bloedrivier Strafveldtog. Braamfontein: Die Bywoner.

Preller, G.S. (1938) Andries Pretorius - Lewensbeskrywing van die Voortrekker Kommandant-Generaal. Johannesburg: Die Afrikaanse Pers Bpk
.
Preller, G.S. (1938) Voortrekkermense Deel VI. Kaapstad: Nasionale Pers Bpk.

Psalmen. (1773) Nederlandse Psalmboek.

Reformed Presbyterian Synod. (1990) Testimony of the Reformed Presbyterian Church of Ireland. Reformed Presbyterian Synod.

Scholtz, Leopold. (1984) Beroemde Suid-Afrikaanse Krygsmanne. Rubicon-Pers. Kaapstad. Transmedia (Edms)  Beperk.

Spoelstra, B. (1989) Gereformeerde Kerkreg en Kerkregering. Pretoria: BUO/PU vir CHO.

Thom, H.B. (1949) Die Geloftekerk en ander studies oor die Groot Trek. Kaapstad: Nasionale Pers Bpk.

Van Jaarsveld, F.A. (1987) Die eerste openbare viering van 16 Desember. Tydskrif vir Geesteswetenskappe 27 (1): 43.

Van Jaarsveld, F.A. (1988) Die Groot Trek in die historiese bewussyn van die Afrikaners. Herdenkingsjaar 1988: 102

Van Jaarsveld, F.A. (1978) Geloftedag in die ban van die tyd. Tydskrif vir Geesteswetenskappe 18 (3 en 4): 224.

Wikipedia English. Battle of Blood River. From Wikipedia, the free encyclopedia


 

Die Ooste gloei. Dit is die dag.
Wat vóór die Ooster-poorte wag
En aarsel om die donker waas,
Waar voor sy oog hang, weg te blaas:

Want o, wat sal sy oog aanskou –
Dan bloed, dan bloed, dan moord en rou?
Maar nee, hy skeur die sluier oop…
Dáár word Suid-Afrika gedoop!

Wat is dit, wat ek ginds gewaar,
Daar langs die donker berge, dáár?
Dit is Dingaan se swarte drom,
Dit is Dingaan! Die Zoeloes kom!
Gryp, Trekker, gryp jou kruit en roer
En staan jou man, jou naam is Boer!
Beskawing moet hier segevier,
Of Afrika is vir die dier!

Hul kom! Hul kom met woede aan,
Soos vuur, in hoë gras geslaan,
Wat, op die wind se vlug gedraag,
Al knett’rend oor die grassaad jaag,
En vir geen pad of vóórbrand stuit;
Die vlamme-arrems gryp vooruit,
Verteer al wat hul beet kan kry,
Tot as alléén nog orig bly.

Hul kom! Hul kom soos aasvoëls aan,
Die wye vlerke oopgeslaan,
En bek en pote rooi gekleur
Van prooi, nog pas uiteengeskeur.
O hoor hoe dreun dit, soos hul kom!
Die woel en wemel rond en om,
Van skildvel, assegai, barbaar!
Van Zoeloes, Zoeloes aan mekaar!

Hul storm! Hul storm! Die swarte drom,
En skreeu en bokspring soos hul kom.
Maar in die Treklaer is dit stil,
Want elke Boer weet wat hy wil:
So oog hou wag; sy hart herhaal
Die vroom gelofte elke maal,
En naas hom staan sy Sanna klaar,
Die kruit en koeëls lê bymekaar.

Hul kom! Hul Kom! . . . maar ry aan ry
Stort neer om daar vir goed te bly.
Die Sannas bulder, die osse brul
En hardloop rond, met angs vervul;
Dit kletter hier, dit knetter daar,
Dit reën asgaaie op die laer.

Hul kom! Hul kom!. . . maar deins weer trug.
Hul kom! . . . maar kom met weifelsug,
Hul kom! . . . maar weifel weer, weifel,
Hul kom! . . . dit was die laaste keer.

Dis moed, wat volhou na begin,
Vertroue is dit, wat oorwin.
Sou vier maal honderd Trekkers dan
Vir twaalf maal duisend Kaffers kan
Verslaan? Aanskou die water maar,
Aanskou die sloot, die vlakte dáár:
Drie duisend lyke daar lê daar rond! . . .
Pretorius alleen is lig gewond.

O hart, wat blydskap het gesmaak,
Wie kan die trotse dag genaak,
Van Afrika’s beskawingsdoop,
En koud bloed deur sy hart laat loop?
Ja, Stem van donker Afrika,
Ons, wat jou naam met eer moes dra,
Ons woon hier op ‘n wêrelddeel,
Ons moes regeer, en is verdeel!

© Theo Wassenaar

Ek gee erkenning aan álle bronne wat ek gebruik; indien ek dalk van u materiaal gebruik en nie erkenning daarvoor gee nie, kontak my asseblief sodat dit reggestel kan word.

Terwyl jy ons blad besoek rondom Geloftedag, stem sommer gou vir jou gunsteling Afrikaanse Liedjie van alle tye!

KLANKBANE

Inhoud Huis - Die Gelofte.mp3

Audio Drama - Ons Lewende Geskiedenis - Die Slag van Bloedrivier.mp3

Ons Volkslied - Die Stem van Suid-Afrika.mp3

F.R.P. Schutte - Die Bloedrivier Gelofte 2016.mp3

Ons Sal Dit Oorleef.mp3

Corlea Botha - UIt die Chaos van die eeue RKK.mp3

De La Rey.mp3

Chris Chameleon - Afrikaners, Landgenote RKK.mp3

BLOEDRIVIER

Distrik Utrecht, Noord-Natal, 16.12.1838

Piet Retief en sewentig man,

Die dapperstes van die land,

Soos Moses van ouds

En ‘n hart des gouds

En ‘n sterk en magtig hand:

Hy koop vir ons ‘n nuwe land

Vloeiend van melk en heuning.

Dingaan die listige,

Wreed en bloeddorstige

Se assegaai wag op die leuning.

Die ontvangs was hartlik met bier en dans,

Vleiery, geskenke en al.

Die verdrag onderteken -

Maar onder die deken

Het Dingaan gesien sy kans.

Die vierde dag van sing en lag,

Die roers neergelê by die poort.

Daar spring hy op!

Hy skreeu: „Hop! Hop!

Die towenaars slaan dood!”

Sewentig dapper Boere mans

Duisende Zoeloes by hoop’.

Net sewentig sakmesse

Gee bloedige steek lesse

Dat ons lewe word duur verkoop!

Wie Boere asem nog gehaal

Teen ‘n heuweltjie opgesleep.

Knopkieries reën

Op skedel en been,

Gestamp in die dood se greep!

Vêr, vêr bo in die hemel blou

Meld die engels die treurig’ relaas:

„Die aarde’s in vloed

Met Boere bloed!”

God se toorn is aangeblaas!

Uit die hemel weergalm die Heer se spreuk:

„Júl is my uitverkores!

Ék is jul God

En júl’s my volk -

Gister, vandag en more!”

Ernstig en biddend kom die Boere saam:

„Die Heer is ons Skild en Rots!

Ons laer is swak

Veel bresse, geen dak,

Hý’s ons Muur, Vurig en trots!”

„O Here, staan ons by terstond!

Ons lê ‘n gelofte nou af:

‘n Ewige Dankdag,

’n Heilige Sabbat

sal ons tot U eer verskaf!”

Die Zoeloe verspieders hou hul dop.

Die Boere trek die laer!

Die Zoeloes lag:

„Sou hul verwag

Te stuit ‘n Zoeloe jaer”?!

Die Boere, vierhonderd–en-sewe man,

‘n dappere Gideonsbende,

Die Zoeloes derduisend,

Skreeuend en juigend -

‘n Bloedbad word beplan!

Die Heer van die Heerskare bind die stryd aan.

Die vyand storm die laer.

Die Vleuels van die Here

verberg die pioniere -

Die vyand waggel en vergaan!

Keer op keer het die vyand probeer

Om die laer in te neem.

Toe moes hul vlug

Voor die Boere se vuur.

Die rivier was rooi met hul bloed.

In bloed en vuur is ons nou gestaal.

Nou wéét ons ons is sý volk!

Ons loof die Heer,

Aan hom die eer!

Uit ons land sal níemand ons haal!”

© Peter Cohen Hamburg

Jackie Grobler
Departement Historiese- en Erfenisstudies
Universiteit van Pretoria
[email protected]

Die Slag van Bloedrivier 16 Desember 1838.pdf Die Slag van Bloedrivier 16 Desember 1838.pdf
Size : 5756.288 Kb
Type : pdf

Robert C. de Jong

D v R van den Berg
S J Botha
Universiteit van Pretoria

Kolonel Jacobs

UMZINYATI


In die Grootplek sit die Koning,

Tel sy beeste een vir een

Soos hul aangestap kom kraal toe -  Alles rustig om hom heen.

Maar dit lewe op die heuwels - Heuwels groen van Zulu-land,

Want die grootwoord gaan die land deur,

En die oproepvure brand.

In die Grootplek sit die Koning,

Tel sy beeste een vir eenSoos hul aangestap kom kraal toe -

Alles rustig om hom heen.

Maar dit lewe op die heuwels -- Heuwels groen van Zulu-land,

Want die grootwoord gaan die land deur,

En die oproepvure brand.

In gelid marsjeer die impi's,

Vorm die oskop-halwemaan,

Soos van ouds die Ama-Chaka

Om die grootstad van Dingaan:

Witte, swarte, rooie skilde,

Elke regiment apart;

Regs, die garde van die Koning,

Leeuvelskild en leeuehart;

In gelid marsjeer die impi's,

Vorm die oskop-halwemaan,

Soos van ouds die Ama-Chaka

Om die grootstad van Dingaan:

Witte, swarte, rooie skilde,

Elke regiment apart;

Regs, die garde van die Koning,

Leeuvelskild en leeueharteLinks, die jonger veerbosdraers;

Ligvoets loop hul en geswind

Dat die sakabula-vere

Heen en weer swaai in die wind.

Soos die donder op die berge

Trommel assegaai op skild,

Klink Bayete!3 uit tienduisend

Mannestemme sterk en wild

Veldheer groot Dabulamanzi,

Dapperste in heel die land,

Buig eerbiedig voor die Koning:

‘Heil U, Grote Olifant'

Berg van Sterkte! Leeu van Fierheid!

Tier wat doodspring in die nag!

Van die berge tot die seevlak

Onbetwis strek jou gesag!

Van die Swarte Umfolozi

Tot waar Umzimkulu vloei,

Het jou impi's al die nasies,

Elke vyand uitgeroei.

Ons asgaaie roes van stil-lê,

Vra 'n vete om te wreek.

Ongeduldig wag jou kinders -

Wat is jou bevele? Spreek!

‘Ginder aan die Umzinyati

- So word my getrou berig -

Staan die Amabula-laer

Teen die Grootplek self gerig.

Delg hul uit soos wilde honde;

Maak die aasvoëls vet en dik;

Laat die swarte rawe feesvier:

Gee hul oë om uit te pik

Dingiswayo! Dinizulu!

Laat geen enk'le lewendig;

Dink aan Hloma Amabutu

En Retief se sewentig!

Met voldoening hoor die Koning

Sy getroue salueer,

Trots aanskou hy die ontplooiing

Van sy onverwinb're leër.

Later as die sterre fonkel,

Sluip hul snel oor berg en dal -

Wisse Dood wat nagt'lik opruk,

'Luidloos soos die blaar wat val

In die Grootplek sit die Koning,

Wag vir tyding van die slag.

Oor die heuwels kom 'n bode

Aangeloop met al sy mag.

Kragt'loos sink hy op sy knieë,

Vrees en angs op sy gelaat;

Hygend na sy asem vra hy

Amanzi! - water - voor hy praat

‘Kap die voete af, my Koning,

Wat so vinnig hierheen loop

Met die boodskap: Om die laer

Lê ons dooies opgehoop.

Hulle breek van op 'n afstand

Ons gevreesde halwemaan;

Trots die moed selfs van vertwyfeling

Is ons aanval afgeslaan.

Voor die eerste nog kan eindig,

Kom 'n tweede aangesnel:

‘Sny die tong uit wat van onheil

Onherstelbaar moet vertel:

Dis geen slag nie, maar 'n slagting -

Ydel is ons hoogste moed:

Op die water dryf die skilde -

Op die water rooi van bloed!’

‘Vlug, o Koning,’ roep die derde:

Daar's geen ander uitweg meer,

Want die keur van al jou impi's -

Al jou kinders keer nooit weer.

Vlug, Dingaan! Unkulunkulu

Straf die Ama-Chaka-stam.

Môre staan Unkungunhlovu

Ook in ligtelaaie vlam!’

Ginder aan die Umzinyati

Styg - waar dankb're trane val -

Prys den Heer met blijde galmen

Uit die laer op die wal!

© A.G. Visser Versamelde Werke

VTM - 80 GEDENKDIENS OP
16 DESEMBER Pretoria 2018

Hierdie jaar vier die Monument op16 Desember die tagtigste herdenking van die hoeksteenlegging, en die noordelike amfi-hek in Jan Smutslaan sal oop wees om toegang tot die terrein te vergemaklik
.
Die diens sal direk d.m.v ‘n lewende uitsending op ons webblad: www.vtm.org.za uitgesaai word.

Die diens sal vroegoggend begin en teen 10:00 afsluit, waarna dr Jackie Grobler ‘n praatjieoor die Slag van Bloedrivier in die kapél sal aanbied.
Toegang hiervoor is gratis.
Die diens en die sonverligting van die Senotaaf sal op groot skerms in die Heldesaal en die Senotaafsaal geprojekteer word. Gaste moet as
sebliefdaarop let dat die kwaliteit van
die klankprojeksie beter in die Senotaafsaal is
.
Persone wat die Geloftediens bywoon, betaal nie toegangsgeld nie, maar
‘n kollekte sal wel voor die aanvang van die diens opgeneem word om te help
om die uitgawes van die verrigtinge te dek.
Die program is kortliks soos volg:

06:30 VTM se hoofhekke maak oop, ook die noordelike een

07:00 Assegaaihekke en Monument se deure maak oop en gaste neem plekke in

08:15 Samesang: Sangleier, Evelyn Ferreira

08:30 Opneem van kollekte

09:00 Voorlees van Gelofte

09:05 Geloftediens gelei deur ds Christo Pretorius
– Hervormde Kerk

10:00 Afsluiting
–wegpak van stoele

11:00 VTM
-hoofhekke open vir algemene publiek (normale toegang betaalbaar)

12:00 Waarneem van die son op die Senotaaf

Gaste word
vriendelik versoek om vroeg te kom, sodat hulle reeds van 07:30 af
hulle sitplekke in die Monument kan begin inneem. Die Monument se deure sal toegemaak word sodra al die plekke ingeneem is, waarna gaste onder die tentafdakke buite dieMonument 
geakkommodeer sal word. Persone wat verkies om buite te sit, is welkom om hulle eie opvoustoele saam te bring. Klank word aangebring, sodat almal
na die diens kan luister. Rolstoele en helpers is op aanvraag op die hoofparkeer gebied van die Monument
beskikbaar om bewegingsgestremde persone met die spesiale rolstoelpad
na die Monument te help vervoer.
Die diens word deur die Direksie van die Voortrekkermonument gereël met ondersteuning van Die Voortrekkers.
Navrae i.v.m. die dag se aktiwiteite kan gerig word aan Annatjie by 012 326 6770 of [email protected]

Die Besturende Direkteur van die Monument, me Cecilia Kruger, sal
vanaf 10 :00 by die Vrou-en Kinderbeeld beskikbaar wees vir onderhoude. Haar kontaknommer
is 0834174411