www.myvolk.co.za

Vandag in die Geskiedenis: 21 Mei 1919

Eerste uitgawe van Landbouweekblad

Die Landbouweekblad, gewilde weeklikse tydskrif vir die boer, word deur die Nasionale Pers uitgegee met die hoofkantoor in Kaapstad. Die tydskrif het tot stand gekom in ’n tyd toe die Suid-Afrikaanse boer as gevolg van droogte byna op sy knieë was en is ten volle aan die landbou toegewy. 

Dit word so ingeklee dat hy ’n wye spektrum van lesers van albei geslagte en alle ouderdomme sowel op die platteland as in die stedelike gebiede bedien. Van sy eerste uitgawe, onder dr. FB Geldenhuys as grondliggende redakteur, het hy gegroei tot Suid-Afrika se grootste landbou-tydskrif in enige taal, met ’n kwart miljoen lesers hoofsaaklik in die Republiek, SWA en Rhodesië, maar ook elders. 

Toenemend gewild as handboek van die boer en sy hele gesin, word dit vandag deur 71% van alle boere en 82% van alle Afrikaanssprekende boere in Suid-Afrika gelees. Tipografies geniet die tydskrif, wat soms meer as 200 bladsye beslaan, die beste versorging, en met sy landbou-joernalistiek, neem hy ’n toonaangewende plek in, met nog groter moontlikhede vir die toekoms.

Posted 5 days ago

Vandag in die Geskiedenis: 20 Mei 1900

Slag by Scheepersnek

In hul opmars deur Natal, nadat Ladysmith op 1 Maart 1900 ontset is, sou die meeste Boere na Transvaal terugval, maar ’n aantal burgers onder bevel van genl. Chris Botha sou na die ooste uitwyk en Buller se magte in die flank lastig val. Kol. EC Bethune se magte is toe gelas om die Boere in die omgewing van Nqutu, wes van Vryheid, te verdryf. 

Toe hy hulle nie daar aantref nie, is verneem dat hulle hul aan die Bloedrivier, suid van Vryheid, bevind. ’n Eskadron van Bethune se ruitery onder kapt. Goff het taamlik ver vooruitgery, maar is by Scheepersnek, ’n moeilike deurgang, 10 km suidwes van Vryheid, op 20 Mei 1900 in ’n hinderlaag gelei. Goff en sowat 30 is gedood, 30 gewond en ses Tommies gevange geneem. Die geveg was oor voordat die hoofmag opgedaag het, maar dit het Bethune in ieder geval gedwing om na Nqutu vir voorrade terug te val voordat verder opgetree kon word.

Posted 5 days ago

Vandag in die Geskiedenis: 17 Mei 1787

Prof. UG Lauts gebore

Ulrich Gerhard Lauts, gebore in Amsterdam, Nederland, was agtereenvolgens sakeman, staatsamptenaar en akademikus en ’n leiersfiguur met ’n lewende belangstelling in die handel, tale, letterkunde en geskiedenis, en was die vader van die pro-Boerebeweging in Nederland. 

Toe daar in die veertigerjare van die vorige eeu roepstemme om steun van die Hollands-Afrikaanse inwoners van SA in Nederland gehoor is, was Lauts op die voorpunt om simpatiek daarop te reageer. Tot met sy afsterwe op 25 Julie 1865 in Utrecht, Nederland, het hy ’n belangrike deel van sy lewe gewy aan die verlening van morele en geestelike steun aan die Voortrekkers en aan stamverwante in die Kaapkolonie. 

Hy het sy deel ruimskoots bygedra tot die opbou en ontwikkeling van Transvaal en die Oranje-Vrystaat.

Posted 5 days ago

Vandag in die Geskiedenis: 18 Mei 1964

Harm Oost oorlede

Harm Oost was een van die kleurrykste persoonlikhede in die wordingsgeskiedenis van die Afrikanervolk. Hy is in 1877 in Oostwald, Groningen, Nederland gebore. 

In die laat negentigerjare het hy na Suid-Afrika geëmigreer, hom in Transvaal gevestig en hom dadelik met die Boerevolk en sy Republikeinse staatsvorm vereenselwig. In die Anglo-Boereoorlog is hy gevange geneem nadat hy gehelp het om die Modderrivier-brug op te blaas – ’n daad wat hom amper voor die vuurpeloton laat beland het.

Posted 5 days ago

Vandag in die Geskiedenis: 17 Mei 1900

Mafeking ontset

Met die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog was daar reeds ’n klein Britse mag onder kol. RS Baden-Powell op Mafeking. Die Transvaalse kommando’s wat aan die wesfront sou opereer, het onder bevel van genl. PA Cronjé gestaan. Hoewel dit vir Cronjé betreklik maklik sou gewees het om die klein Britse mag op Mafeking met ’n stormaanval te verower, het hy besluit om die dorp te beleër. Dit was geen wyse besluit nie, want daardeur het ’n groot aantal burgers op nuttelose wyse rondom Mafeking gelê, terwyl Baden-Powell vasbeslote was om nie te kapituleer nie. 

Teen die einde van November 1899 het Cronjé met ’n groot aantal burgers na Modderrivier vertrek en die beleg van Mafeking aan genl. JP Snyman oorgelaat. Die eerste aanval op die dorp het eers in April 1900 onder aanvoering van vk. Sarel Eloff plaasgevind, maar was onsuksesvol. Op hierdie dag is die beleg opgehef omdat ’n Britse versterkingsmag uit die suide opgedaag het. Vir Brittanje was dit ’n morele oorwinning.

Posted 1 week ago

Vandag in die Geskiedenis: 16 Mei 1842

Melt Brink gebore

Melt Jacobus Brink is in Kaapstad gebore en sterf daar op 3 September 1925. Hierdie gewilde Afrikaanse Vader Cats, wat ’n kultuurfaktor van groot betekenis in sy eie tyd was en ’n skakel vorm tussen die Hooghollands waaruit hy spruit en die Afrikaans waartoe hy geleidelik oorgaan, se letterkundige werksaamhede bestaan uit ’n groot aantal toneelstukke en digbundels, waaronder sewe bundels Grappige stories en ander Versies (1893 tot 1909), Reis naar Kaapstad van Oom Gijsbert van Graan (1904), Die storie van Klaas Windvoël, Die ou Hotnot (1910) en drie bundels Nationale en Afrikaanse gedigte in Kaaps-Hollands (1916 tot 1920).

Posted 1 week ago

Slaaptyd Stories: Mabel help haar Pappie

Pappie was onder in die tuin besig om ertjies te plant. Hy het die rye sorgvuldig gemaak, sodat die ertjies in mooi, reguit rye kon staan.

Mabel het gestaan en kyk wat haar Pappie doen, en toe het sy besluit om ook ertjies te plan. Sy het haar grafie gevat en ‘n gat in die grond gegrawe. Daarna het sy na haar Pappie gegaan en gesê: “Pappie, gee my asseblief ook ertjies om te plant.”

Haar Pappie het toe van die saad vir haar gegee, en Mabel het hulle in die groot gat gegooi wat sy gegrawe het, en toe het sy hulle met die grond teogegooi. Pappie het omgekyk om te sien wat sy maak, en hy het gesê; “Nee, kindjie, jy het daardie ertjies te diep geplant; hulle sal nooit kan opkom nie.”

“Hulle sal opkom,” het sy gesê, “maar ek sal nog meer plant vir geval hulle miskien nie opkom nie.” Maar haar Pappie het toe reeds al sy saad geplant, en Mabel was baie teleurgestel. En hoe dink julle wat het sy toe gedoen? Julle sal nooit raai nie.

Wel, toe haar Pappie nie gekyk het nie, het sy gegaan na die ry wat hy klaar geplant het, en van die ertjies uitgegrawe. Op daardie oomblik het Pappie omgekyk en gesê; “Jou stoute kind! Wat maak jy daar?”

“Ek haal die ertjies uit,” het Mabel gesê, “want ek het nie genoeg gehad nie.”

“Wil jy nou meer!” het Pappie gesê. “Sal sy nie mooi my ertjies gaan opgrawe nie. Jy is baie stout, Mabel.”

“Maar hulle sal hier net so goed groei as daar,” het Mabel gesê, terwyl sy nog 'n diep gat grawe en die ertjies  wat sy uit haar Pappie se ry gegrawe het, daarin gooi.

“O nee, hulle sal nie,” het Pappie gesê. “Jy moet noit weer goed neem wat nie aan jou behoort nie. As jy die saad laat staan het waar hulle was, sou hulle baie mooi gegroei het, maar nou sal hulle nie groei nie.”

'n Paar weke later was Mabel en haar Pappie weer in die tuin. “Wat 'n mooi ry ertjies,” het Mabel gesê. “Ja”, maar dit is bederf deur daardie gaping, is dit nie?“

"Ja,” het Mabel gesê, “is dit waar ek die saad uitgegrawe het?”

“Dit is”, het Pappie gesê, “en waar is daardie ertjies nou?”

“Ek kan hulle nêrens sien nie,” het Mabel gesê. “Nee,” het Pappie gesê, “en jy sal hulle ook nooit sien nie. 'n Mens win nooit iets as jy stout is nie. Ek dink het het onder toe gegroei.”

En hulle het ook.

Oom Attie se Slaaptyd stories

Deel Vier

deur Arthur S. Maxwell

Posted 1 week ago

Vandag in die Geskiedenis: 14 Mei 1965

Kootjie van den Heever oorlede

Abraham Jacobus van den Heever, jonger broer van CM van den Heever, is op 16 November 1906 op Poortjie, Trompsburg, gebore. Hy matrikuleer op Reddersburg, en nadat hy ’n paar jaar onderwys gegee het, studeer hy aan die GUK, waarna hy as joernalis by Die Volksblad en Die Suiderstem werk. 

Hy is ’n tyd lank lektor by die Witwatersrandse Universiteit en voordat ’n sonderlinge siekte hom plattrek, redakteur van die Boerdery-Jaarblad. In 1936 verskyn Vlugtige skaduwees, sy eerste bundel verhale. Sy verdienstelikste werke is die Kleurlingverhaal Wraak en Danie se droom (1940). Laasgenoemde vergestalt die emosionele lewe van ’n plaasseun. Skagte (1942) gee ’n beeld van die mynwerkerslewe in Johannesburg. 

Hy het baie geskryf; enkele van sy ander werke is: Merke van die dae (1940), Vreemde vertes (1941), Gebroke lig (1942), Wie ’n ander jaag (1942), Brakgrond (1943), Geslote lewens (1945) en Die waters wat roep (1948).

Posted 3 weeks ago

Vandag in die Geskiedenis: 13 Mei 1947

Prof. NJ Brümmer oorlede

Toe Nicolaas Johannes Brümmer, wat op 27 Julie 1866 op Prospect, Dordrecht, gebore is, in sy 81ste lewensjaar te sterwe kom, was hy ’n bekende hoogleraar, skrywer, kultuurleier en leraar van die NG Kerk. Gedurende sy gemeentebediening (1899 tot 1911) was hy een van die eerstes wat erns met die armblankevraagstuk maak. 

Hy onderskei hom as kultuurleier, wat ook die pen met ’n vaardige hand hanteer. As student redigeer hy in 1893 die eerste uitgawe van die latere studenteblad van Stellenbosch. Sy bekende lesing voor die studente alhier, Die Afrikanernasie, verskyn aanvanklik in die kultuurblad Goede Hoop – waarvan hy redakteur word (1914 tot 1930). Hy het deel aan die stigting van die Afrikaanse Taalvereniging (1906) en word later voorsitter daarvan; die oprigting van die tydskrif Ons Taal (1907 tot 1909); die opstel van die spelreëls (deur die ATV in 1909) en die totstandkoming van die Zuid-Afrikaanse Akademie van Taal, Letteren en Kunst. 

Een en dertig jaar lank (vanaf 1911) is hy professor in Wysbegeerte, eers aan die Victoria-kollege en toe aan die Universiteit van Stellenbosch – wat hy help om tot stand te bring. Onberekenbaar is sy invloed op die honderde leraars van die NG Kerk wat in hulle voorstudie aan sy voete is.

Posted 3 weeks ago

Vandag in die Geskiedenis: 12 Mei 1652

Eerste Nagmaalsviering in die gemeente van Kaapstad

Op hierdie dag is die eerste Nagmaal aan die Kaap gevier. Jan van Riebeeck se dagregister vertel soos volg oor hierdie geleentheid: “… is alhier in’t noch onvolmaeckte fortjen staende, door Domine Backerius, predikant per den Walvis hier gecomen, d’eerst5e predicatie gedaen, ende het avondmael des Heeren gecelebreert.” Hierdie geleentheid wys reeds daarop dat die Nagmaal vir die wordende volk altyd van groot belang sou wees. 

Die Afrikaner het altyd alles in sy vermoë gedoen om geen Nagmaalsviering mis te loop nie. Dit was, benewens ’n kerklike viering, ook ’n belangrike sosiale geleentheid, veral later in die afgesonderde binneland. Jan van Riebeeck versuim ook nie om die eerste geleentheid waar ’n predikant die jong gemeente besoek, te benut vir die bediening van die Nagmaal nie. 

Reeds hiervandaan spruit die strenge godsdienssin van die Afrikaner wat later in die binneland vir hom as rigsnoer sou dien.

Posted 3 weeks ago

Die-aader-naait-deer

Posted by Paul Joubert on Thursday, September 24, 2015 Under: Afrikaans: Kortverhale
Op 'n Junie-oggend in nege-en-veertig het ek en Klei'Gert Byl haastig elkeen 'n groot beker koffie weggeslaan en met karwatse ingeval agter die trop karakoele wat toe net van die werf af geroer was. Die oggendwindjie het skerp oor die swart Boesmanlandse vlaktes gesny, maar die hot-en-haar-lopery agter die agterskaap het ons gou warm gemaak.

Die Boesmanland het lankal meer geen lewe gehad nie. So ver as die oog kon sien, was die wêreld een swart dooie see van tot in die grond afgevrete graspolle. Die Binneveld het in die voorwinter 'n paar vlagies misreën gekry en die xhouroe-bossies was darem daar 'n bietjie uitgeswel. Die sestig myl daarheen moes in die korste tyd afgelê word, maar die moelikheid het gekom by die deurmekaar gehalte van die skaap. Daar was die groot sterk hamels wat, hoewel maer, nog goed kon loop. Dan was daar die gusooie wat darem nog 'n bietjie kon uitstaan, maar daar was ook die afspeenlammertjies, party bly-lê gehalte. En almal moes saam. Die meeste lammers was nie meer as bondels gekoekte swart hare nie. 

Voor elfuur die oggend was daar van hulle wat ent-ent gedra moes word. En as jy hier agter aan die lammers dra is, loop die voorskaap skoon weg van jou af. Klei'Gert was 'n bietjie ouer as ek en omdat hy al so lank by Pa gebly het en ook dikwels vir Ma kombuishulp gespeel het, het ons soos halfbroers teenoor mekaar gevoel. Maar Gert was geneig om van sy ouderdom misbruik te maak. Hy het my graag 'n bietjie "georder" en so was dit weer die oggend. As die sterk skaap te ver vooruit was, het hy in my rigting aangesukkel met 'n lam of twee oor die skouers en dan op sy hakkelende manier gesê: "Jong, an-an, loop stuut dan vir ons daar voor." Op hierdie "order" het ek dan maar die skommelende sakgereedskappies in my baadjiesakke vasgedruk en krom-krom teen die windjie links of regs van die trop gedraf om voor te "stuut". 

As ek dan eindelik by die voorlopers om gedraf het, het daar darem bietjie rus gevolg, want ek moes keer totdat Gert weer met die agterskaap bykom. Dan het my oë oor die vlaktes gedwaal. Hier was werklik nie vir 'n skilpad kos nie. Die skaap het ook lankal opgehou soek na iets te vrete en die voorstes staan my met onrustige groot oë en aankyk: so asof hulle my wou vra waarheen ons hulle neem; of hulle ooit iets te vrete op hierdie trekpad sal kry. 

Teen dié tyd het ons dors begin raak en ook honger. Gert het geweet van 'n droë puts teen 'n heuweltjie daar naby. In sy velsak het hy 'n bietjie koffie, 'n swart blik en 'n leë bottel gehad. Toe ons in die ou puts afloer, blink 'n bietjie sugwater diep onderin. Die twee karwatse  aangemaak gebind, het die bottel nog nie by die water gebring nie. Gert se kruisbande en 'n stuk riem waarmee hy die swaklammers se bene aanmekaar knoop om hulle oor sy skouers te dra, het dit darem saam met die kwarwatse gehaal. die eerste bottel is uitgedrink en die tweede moes koffie maak.

In sy sak het Gert 'n stukkie skraper en een vuurhoutjie gehad. Maar toe doen hy 'n ding wat my laat ys dat daar nooit koffie sy kom nie. Hy vat sy knipmes, druk die "mêtjie" op sy veldskoenpunt en "split" hom. Gelukkig bars die kop van die vuurhoutjie ook middeldeur en daar het ons toe twee vuurhoutjies. Die een maak die vuurtjie en die ander word sorgvuldig gebêre vir later. Solank die swartblik op die vuur gestaan het, het Gert in sy sak gekrap en sy koffie uitgehaal. Toe hy dit oopmaak, sak my moed, want daar was geen koffie in nie, net 'n stukkie skaapvel met die hare nog so daaraan. Hy beduie dat hy altyd die vel in sy koffieblik hou. as hy nie meer koffie het nie, sê hy, kan hy nog een maal koffie maak. Hy begin skud die vel oor die blik, slaan dit sorgvuldig op sy hand oor die water uit en 'n stywe treksel val uit die hare. "Die-die koffie is sommer reg," sê hy tevrede en begin dit roer met 'n stokkie wat hy argeloos op die grond optel. "Jy-jy kan uit die bottel drink en ek sal sommer die blik vat."

Geen suiker, geen melk, pikswart, maar dis lekker, want dit spoel die moegheid weg. Ek gooi my dwars neer in die sand en vat kort-kort 'n lekker sluk uit die bottel. Die voorskaap wys nog net sy stof in die verte. Die agterste lammertjies lê sommer hier kort onder teen die bultjie. 

Ek het nou beter gevoel en nog voor Gert sy orders kon gee, was ek al aan die draf. Die voorskaap het met met mening getrek en toe ek al byna regoor die voorstes was, moes ek sommer uithaal om regtig voor hulle te kom. Dit was op die rand van die laaste vlakte van die Boesmanland. Hiervandaan breek die veld en gee dit koppies en bossieveld. Voor 'n klomp rooi kranse wat sommer so ewe skielik hier uit die sand uitsteek, het ek voor die skaap om gedraf en met my hande in die lug geswaai om hulle te keer. Dit was mooi op 'n skaapwerf en ek het al lank daar gestaan voor ek die vaal goiingsakpondokkie 'n paar tree agter my teen die rotse opmerk. Ek was weer dors van die lang draf en stap dadelik nader. 'n Paar poedelkaal kleingoed met boepensies staan my nuuskierig en bekyk. 'n Bruin vrou sit in die plat bossiekookskermpie, maar sy kyk nie op nie. 'n Maer hond wat in die son langs die pndokkie lê en slaap het, spring nou op en hardloop met maanhare gerys en stert tussen die bene grommend 'n wye draai om my. Nou merk ek ook 'n jong seun teen die opening van die pondokkie op. Hy is seker so twintig jaar oud en het net 'n ou gelapte langbroek aan. Maer, verdraaide voete steek by die pype uit, maar bokant die broek met die uitgedroogde onderlyf, vertoon 'n groot gespierde bolyf soos hy daar teen die deurpaaltjie leun. Kinderverlamming, dink ek en groet vriendelik. 

Ek vra water en een van die groter kinders wys my 'n sinkemmer in die skaduwee van die bossieskerm. Ek huiwer eers, maar waai dan die vlieë weg en drink sommer uit die emmer. Ek wys met my oë na die vrou wat nog nie opgekyk het nie en vra woordeloos aan die seun wat dan skeel. "Blind", antwoord hy sag. 

Die vrou voel rondom haar en trek een van die kinders nader. "Wie is dit?" fluister sy. Die kind beduie skaam-skaam iets van 'n "vrimme witman". Toe neem ek maar oor. "Ons is op die trekpad. Jan Niekerk se skaap. Trek Binneveld toe. Klei'Gert van ou Gert is agter die skaap." Sy glimlag dankbaar vir die inligting. "Die oë kan sien," vertel sy sag. "Die tjind kan ook maar min help, want hy kan mos net kruip. Die ander is nog sommer tjommetsa" (baie klein en nikswerd). Ek voel skielik half tuis daar teen die verlatenheid en ellende. Die kleingoed gaap my nie meer so aan nie; hulle hurk nou op 'n ry langs hul moeder teen die bossieskerm; die hond lê weer rustig en slaap en die vlieë het teruggeswerm na die wateremmer. Die skaap staan stil op die werf en Gert kom nog ver met die agsterstes aan. Ek moet tog hier wag. Ek gaan sit op 'n geroeste paraffienblik en begin gesels. 

Die vader is 'n afgedwaalde en ontstamde swartman wat hier skaap oppas. Hulle het nog ander kinders ook, maar dié is al groot genoeg om los werkies te doen en nou bly hulle op die plaas. Die gebreklike seun moet die middag nog met die donkiekarretjie daar gaan water haal. Hoe hy dit regkry? Hy span die donkies self in, beduie die moeder torts. Die donkies ken hom en as hy op sy knieë gaan staan, maak hy al die "gespers" self vas en tel ook die draaghout op. Die drom laai hy ook self op en gooi dit vol water. 

Die seun sit kop in die grond en luister oënskynlik glad nie. Ek merk hoe die pragtige spiere van die bolyf beweeg as hy maar net met sy knipmes aan 'n stokkie sit en sny. Hy is besig om vir hom 'n nuwe strykstok te maak. Toe wil ek ook sy viool sien. Hy trek dit nader uit die pondokkie. 'n Geroeste blikkie met 'n greinhoutnek en kitaarsnare. Ek soebat hom om iets te speel. 

Eers weier hy, maar ek hou aan en hy begin die instrument stel. Sy ou perdestert-strykstok is nie so reg nie, vertel hy. En dan begin hy speel. Ek herken dadelik die deuntjie. "You are my sunshine, my only sunshine." Die klanke is yl en huil die eensaamheid in. En skielik begin die wêreld verander. Die vlakte word wyer en eensamer en swarter, die rooi rotse rooier. Die ou liedjie word 'n simfonie. 

"Die aader-naait-deer", begin hy met 'n ryk diepbas saamsing. Die potsierlike voetjies wat by die pype van die gelapte langbroek uitsteek, verdwyn. Ek sien net die pragtige blinkswart bolyf en ek hoor die primitiewe viool en die diepste bas. 

As die musiek ophou, slaan die hond vriendelik 'n paar slae met sy stert op die grond. Eenvoudige, opregte applous. Die vlieë warrel 'n oomblik op van die kospot op die dooie vuurherd in die middel van die bossieskerm. 

Die aand sit ek vér van die rooi rotse teen 'n bos en sluimer. Die vuurtjie flikker-brand nog effens. "Die aader-naait-deer" en die fynsnaar se lied van verlange bly in my naspeel. En dié nag deurleef ek in 'n droombeeld die ervaring van die dag: 'n wye swart vlakte met rooi rotse en 'n gespierde,  glimmende bolyf wat hoog bokant die rotse uittroon en later selfs die vlakte verdwerg en hy speel sy viool en hy sing sy lied. 

A.A.J. van Niekerk
Honderd Jaar van Afrikaanse Kortverhale
Saamgestel deur Abraham H. De Vries
Vyfde Hersiene Uitgawe
ISBN 0-7981-3569-7

In : Afrikaans: Kortverhale 


Tags: die-aader-naait-deer  a.a.j. van niekerk  honderd jaar van afrikaanse kortverhale  abraham h. de vries 
www.myvolk.co.za Logo