Afrikanerhart - Die Trekpad van 'n Nasie

Leopold Scoltz skryf in sy artikel "Die Wonderwerk van Bloedrivier" uit sy boek "Beroemde Suid-Afrikaanse Krygsmanne"...

"Die Wonderwerk van Bloedrivier

Andries Pretorius slaan die herhaalde aanvalle van 10,000 geoefende en dapper Zoeloekrygers af en laat een uit drie van hulle sneuwel.

Andries Pretorius se roem as veldheer berus in die eerste plek op sy skitterende oorwinning by Bloedrivier. Die oorwinning wat hy hier behaal het, is sonder weerga in die militêre geskiedenis van Suid-Afrika. In geen ander veldtog het daar aan die een kant so veel en aan die ander so weinig gesneuwel nie - 3,000 Zoeloes teenoor nie 'n enkele Voortrekker nie. Bloedrivier was egter nie die enigste veldslag waar Pretorius sy vernuf as aanvoerder getoon het nie.

Het jy geweet?

*nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom die Slag van Bloedrivier)

*235: Lucas Johannes Meyer word aangestel as die eerste Ontvanger van Inkomste.

*350: Coenraad Snyman was 'n fotograaf. Hy was ook baie groot, so groot dat hy nie perd kon ry nie. 'n Broek van hom is in bewaring by die Gelofte Kerk Museum in PMB.

By Congella het hy Kaptein T.C Smith se nagtelike opmars gestuit op 'n wyse wat bewondering afdwing. By Port Natal het hy die Britse mag suksesvol beleër, maar tevergeefs probeer om die landing van Britse versterkings onder Luitenant Kolonel A.J. Cloete te keer. By Boomplaats het hy sy terrein goed gekies en sy aanval deeglik beplan, maar sy ongedissiplineerde mag was nie opgewasse teen sir Harry Smith se groter, goed gedissiplineerde en beter gewapende mag nie.

Andries Wilhelmus Jacobus Pretorius is op 27 November 1798 in die distrik Graaff-Reinet gebore. Sy ouers was Marthinus Wessel Ptretorius en Susanna Elizabeth Viljoen. Sy eerste lewensjare bring hy op sy vader se plaas Drie Koppen (tans Glen Harry) sowat 50km noordoos van Graaff-Reinet deur. Hoeveel formele onderrrig hy ontvang het, is nie bekend nie, maar die talle briewe wat daar van hom bewaar gebly het, toon dat hy, nieteenstaande 'n byna onleesbare handskrif, sy gedagtes duidelik kon formuleer. 

In November 1818 tree Pretorius op Tulbach in die huwelik met die agtienjarige Christina Petronella de Wet. Uit hierdie huwelik is tien kinders gebore - drie seuns en sewe dogters. Die oudste seun, Marthinus Wessel, sou later staatspresident van die Suid-Afrikaanse Republiek en die Oranje-Vrystaat word.

Na sy troue het Pretorius op Letskraal, sowat 10km van sy vader se woonplaas, gaan woon. Sy vermoë om leiding op die slagveld te gee, word reeds in hierdie tyd raakgesien, want gedurende die Sesde Grensoorlog (1834-1835) voer hy 'n kommando Graaff-Reinetters teen die Xhosas aan.

Gedurende die somer van 1838-1839 onderneem Pretorius en twee van sy broers 'n verkenningstog na Transvaal en Natal. Dit is veral Natal wat 'n gunstige indruk op hom maak en kort na sy terugkeer in Graaff-Reinet in Januarie 1838 kondig hy dan ook aan dat sy plase te koop is. Die moord op Piet Retief se geselskap die daaropvolgende maand demp hoegenaamd nie sy vasbeslotenheid om na Natal te trek nie. In die begin van Oktober 1838 vertrek hy met sy trekgeselskap na Natal. Aan die Modderrivier naby Uysklip laat hy sy trekgeselskap agter, terwyl hy hom met sestig man vooruit haas na Natal om betyds te wees vir die kommando wat op die punt gestaan het om teen die Zoeloes uit te trek. Op 22 November 1838 ry hy Jacobus Potgieter se laer aan die Klein-Tugela binne. Die Voortrekkers se predikant, Erasmus Smit, teken op hierdie dag in sy dagboek aan: "In den na-middag arriveerde er weer een zeer waardige medereiziger, Andries Pretorius (als een wel toegeruste en gesabelde en gepistoolde dragonder) te paard in ons leger."

Die veertigjarige Pretorius met sy sterk persoonlikheid, fors gestalte, selfversekerde houding, helder verstand en aansienlike redenaarstalent het uit die staanspoor 'n gunstige indruk op die voortrekkers langs die Klein-Tugela gemaak. Vier dae later is hy dan ook tot hoofkommandant verkies van die kommando wat op die punt gestaan het om teen die Zoeloes uit te trek.

Hierdie kommando, wat later as die Wenkommando bekend sou staan, is voorafgegaan deur twee massamoorde - die moord op Piet Retief en sy gevolg in die Zoeloe-hoofstad Umgungundhlovu, en die moord op die Voortrekkers langs die Bloukrans- en die Boesmansrivier. Saam met Piet Retief is 60 en ongeveer 30 nie-blanke agterryers op wreedaardige wyse met kieries doogeslaan.



Aan die bloukrans- en die Boesmansrivier is 40 mans, 56 vroue, 185 kinders en meer as 200 gekleurde bediendes om die lewe gebring. In totaal dus byna 600 mense. Met die doel om hierdie moorde te wreek, het 'n kommando onder Potgieter en Piet Uys in April 1838 teen die Zoeloes uitgetrek, haar hulle is in die slag van Italeni op die vlug gedryf. Die voortrekkers was egter vasbeslote om die moorde nie ongestraf te laat nie. Daar is reëlings getref vir 'n verdere kommando en dit was met hierdie kommando dat Pretorius aan die einde van November 1838 teen die Zoeloes uitgetrek het. Pretorius se kommando het die Tugela net bokant die aansluiting van die Klein-Tugela oorgesteek en oor die teenswoordige Ladysmith opgeruk na Zoeloeland. Die kommando het bestaan uit 470 blanke mans en 'n onbekende aantal swartes en Kleurlinge. Anders as Potgieter en Uys se kommando wat die Zoeloes te perd aangedurf het, neem Pretorius 57 waens en een oskar saam. 

By die teenswoordige Danskraal ten noorde van Ladysmith het Sarel Cilliers op aandrang van Pretorius vir die eerse keer in die openbaar die gedagte geopper dat die kommando as 'n geheel 'n gelofte aan God moet aflê. Die gedagte het byval gevind en op Sondag 9 Desember 1838 het Sarel Cilliers dan ook aan die Wasbankrivier namens die aanwesiges 'n gelofte aan God afgelê. In 'n gebed het hy belowe dat as God hulle in die komende botsing die oorwinning sou skenk, hulle 'n kerk sou bou en dat hulle, sowel as hul nageslag, altyd die dag waarop die oorwinning behaal is, altyd tot eer van God sou vier. In die daaropvolgende dae is die gelofte by elke aandgodsdiens herhaal. 

Op weg na Zoeloeland het Pretorius getoon dat hy 'n wakker en versigtige aanvoerder was wat hom nie deur die vyand wou laat verras nie. Hy het elke aand die waens in 'n kring laat trek, die perde en trekosse binne die laer laat bring en nagwagte uitgesit. Die laer is in die oggend eers opgebreek nadat die omgewing in alle rigtings verken is. Wanneer die waens begin beweeg het, was dit meestal twee-twee tot vier-vier langs mekaar sodat daar in geval van nood haastig laer getrek kan word. Naas Pretorius se voorsorgmaatreëls teen enige verrassing, was een van die vernaamste kenmerke van sy leierskap die nadruk wat hy gelê het op die geestelike voorbereiding van sy manne. Die reeds vermelde gelofte wat hy laat aflê het, was een faset daavan. Verder het hy hulle voortdurend aangespoor tot eengesindheid, erns en gehoorsaamheid. Op Saterdag 15 Desember 1838 het die kommando by 'n rivier gekom wat die Zoeloes die Ncome genoem het, maar wat vandag as Bloedriver bekend staan. Hier het Pretorius halt geroep om, soos ook die voorafgaande dae, die waens in die vorm van 'n laer te trek. Berigte wat hy in die loop van die dag van sy verkenners ontvang het, het hom laat besef dat die Zoeloe leër hulle nou enige dag kon aanval, en daarom het hy die laerplek versigtig gekies. 

Hy het die laer teenaan 'n diep sloot laat trek sodat enige aanval uit die suide deur die sloot belemmer sou word. Sowat 300 meter na die oostekant was die rivier, wat op dié plek 'n lang seekoeigat gevorm het. Die rede waarom hy die laer nie nader aan die rivier laat rek het nie, was blykbaar dat die sloot vlakker geword het in die rigting van die rivier. Die waens was reeds, of in elk geval getrek toe 'n boodskapper by Pretorius aankom met die nuus dat Hans de Lange die Zoeloeleër ongeveer twee uur te perd (20km) van die laer waargeneem het. Pretorius het die laer sonder versuim laat versterk met veghekke wat tussen die wawiele aangebring is. Hierdie veghekke, wat in die laer aan die Klein-Tugela gemaak is, moes die vyand verhinder om onder die waens deur te kruip.

Het jy geweet?

*nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom Die Stem van Suid-Afrika)

Die Stem van Suid-Afrika, ook bekend as Die Stem was vanaf 1957 tot 1994 die nasionale volkslied van Suid-Afrika. Vanaf 1994 tot 1997 is dit as een van twee volksliedere erken. Dit was ook die volkslied van Suidwes-Afrika onder Suid-Afrikaanse mandaat tot hulle onafhanklikheidswording in 1990, waarna Namibië, Land van die Dapper in 1991 as die volkslied aangeneem is.

Die Stem is in 1918 deur C.J. Langenhoven geskryf, en getoonset in 1921 deur ds. M.L. de Villiers, destyds leraar van die NG gemeente Simonstad. Dit is op 31 Mei 1928 die eerste keer in die openbaar gesing, toe die vlag van die Unie van Suid-Afrika die eerste keer amptelik gehys is. Die Suid-Afrikaanse regering het dit op 2 Mei 1957 as die amptelike nasionale volkslied verklaar.

Uit die blou van onse hemel,
uit die diepte van ons see,
Oor ons ewige gebergtes
Waar die kranse antwoord gee.
Deur ons ver verlate vlaktes
Met die kreun van ossewa.
Ruis die stem van ons geliefde,
Van ons land Suid-Afrika.
Ons sal antwoord op jou roepstem,
Ons sal offer wat jy vra:
Ons sal lewe, ons sal sterwe
Ons vir jou, Suid-Afrika

In die murg van ons gebeente,
in ons hart en siel en gees,
In ons roem op ons verlede,
In ons hoop op wat sal wees.
In ons wil en werk en handel,
Van ons wieg tot aan ons graf.
Deel geen ander land ons liefde,
Trek geen ander trou ons af.
Vaderland, ons sal die adel,
Van jou naam met ere dra:
Waar en trou as Afrikaners,
Kinders van Suid-Afrika

In die songloed van ons somer,
In ons winternag se kou
in die lente van ons liefde,
in die lanfer van ons rou.
By die klink van huw'liksklokkies,
by die kluit-klap van die kis.
Streel jou stem ons nooit verniet nie,
weet jy waar jou kinders is.
Op jou roep se ons nooit nee nie,
se ons altyd, altyd ja:
Om te lewe, om te sterwe -
Ja ons kom, Suid-Afrika

Op U almag vas vertrouend
het ons vadere gebou:
Skenk ook ons die krag, o Here!
Om te handhaaf en te hou.
Dat die erwe van ons Vadere
vir ons kinders erwe bly,
Knegte van die Allerghoogste:
Teen die hele wereld vry.
Soos ons vadere vertrou het,
leer ook ons, vertrou o Heer:
met ons land en met ons nasie

Met 220 man het Pretorius daarop uitgery in die rigting waar Hans de Lange die Zoeloe leër opgemerk het. Toe hy die Zoeloes in die gesig kry, was dit reeds laat die middag. Hulle was, soos hy dit enkele dae dae later in 'n brief gestel het, op "een zeer gelyken berg" saamgetrek. Hy het onmiddelik besef dat dit n groot waagstuk sou wees om die Zoeloes in die middag in so 'n bergagtige omgewing aan te val. Hy het dan ook Sarel Cilliers se voorstel, dat hulle die Zoeloes sonder versuim moes aanval, van die hand gewys en met sy manne na die laer teruggekeer. Dit het wel beteken dat hy die inisiatief aan die vyand afstaan, maar die voordele van 'n gelyk slagveld, 'n laer wat beskutting bied en 'n sterker mag het na sy mening swaarder geweeg. Dit was, soos die volgende dag sou blyk, 'n wyse besluit. Pretorius het besef dat die Zoeloes nog dieselfde nag, of vroeg die volgende ogend, tot die aanval kon oorgaan. Hy het dan ook sonder versuim die nodige voorbereidings vir so 'n moontlikheid getref. Soos die voorafgaande aande het hy die trekosse en perde, wat saam meer as 'n duisend stuks getel het, binne die laer laat bring. Hierdie besondere aand het hy ook by die waens sweepstokke met lanterns laat aanbring sodat die Zoeloes nie in die donker ongesiens tot by die waens kon kom nie en sodat die manne kon sien om hul gewere te laai.

Twee uur voor dagbreek op Sondagoggend, 16 Desember 1838, het Pretorius sy manne laat wek. Die mis wat gedurende die nag toegesak het, het nog oor die laer gehang, maar toe dit in die ooste begin lig word, merk die manne tot hul vreugde dat dit opklaar. en feitlik gelyktydig gewaar die wagte dat die Zoeloes nader kom. Spoedig was die laer aan alle kante deur duisende Zoeloes omring. Volgens die betroubaarste skattings was daar ongeveer 10 000. Daarteenoor was daar in die laer slegs 470 blankses (onder wie drie engelse), 60 swart krygsmanne van Alexander Biggar en 'n onbekende aantal swartes en Kleurlinge wat as touleiers, wadrywers en beeswagters diens gedoen het. Vir elke man binne die laer was daar dus 20 Zoeloes. Die oormag het Pretorius bekommer, maar hy het nogtans sy manne moed ingepraat. "Nu kunt gy self begrypen," het hy 'n week na die geveg aan Jacobus Boshof op Graaff-Reinet geskryf, "welk gezigt dit opleverde, en dat het er op aan kwam om een onverschrokken gelaat te toonen. Ik zag klaar dat wy nu doen moesten wat wy konden, ik moedigde myne manschappen overluid aan, kun verzekerde dat hoe groot die magt der Zoolas ook schynen mogt, zy tegen ons nit konden bestaan." 

Die voorhoede het blykbaar sonder versuim op die laer afgestorm en die eerste skote het reeds voor sonop geklap. Uit die laer is so hewig geskiet dat geen Zoeloe daarin kon slaag om tot teenaan die waens te kom nie  - dit klink byna ongelooflik as 'n mens in gedagte hou dat die laai van die gewere met behulp van 'n laaistok heelwat tyd moet geneem het. Daar moet egter ook in gedagte gehou word dat elke man meer as een geweer gehad het. Die digte formasie waarin die Zoeloes gestorm het, het dit feitlik onmoontlik gemaak om mis te skiet en met een lading growwe bokhael kon meer as een Zoeloe neergevel word. Daarby, met agt man by elke wa, moet die vuurlinie betreklik dig gewees het. Die Zoeloes wat nie platgeskiet is nie, was verplig om terug te val.

Het jy geweet?

*nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom die Slag van Bloedrivier/Ncome Monument)
Battle of Bloodriver

Casualties amounted to over 3,000 of king  Dingane's soldiers dead, including two Zulu princes competing with Prince Mpande for the Zulu throne.

In the sequel to the Battle of Blood River in January 1840, Prince Mpande finally defeated King Dingane in the Battle of Maqongqe and was subsequently crowned as new king of the Zulu by his alliance partner Andries Pretorius. After these two battles, Dingane's prime minister and commander in both the Battle of Maqongqe and the Battle of Blood River, General Ndlela, was strangled to death by Dingane for high treason. General Ndlela had been the personal protector of Prince Mpande, who after the Battles of Blood River and Maqongqe, became king and founder of the Zulu.
 Na 'n kort ruspose het die helfte van die Zoeloemag weer met totale doodsveragting op die laer afgestorm. Weer is hulle deur Pretorius se manne teruggedryf. Ook 'n derde stormloop is met groot verliese aan Zoeloe-kant afgeslaan.

Na drie mislukte stormlope was die Zoeloes teensinnig om weer tot die aanval oor te gaan. Hulle het buite bereik van die geweervuur 'n afwagtende houding aangeneem. Pretorius het daarop vyf man, onder wie sy broer Bart, te perd uit die laer gestuur om op die Zoeloes te skit. Die Zoeloes het nie op hulle laat wag nie en die vyf man moes terugjaag na die veiligheid van die laer. Toe die Zoeloes binne bereik van die geweervuur kom, is hulle weer met groot verliese teruggedryf. Pretorius het hierdie taktiek nog 'n keer met dieselfde sukses behaal.

Nadat die Zoeloes altesaam sowat vyf keer tevergeefs op die laer afgestorm het, het Pretorius bevel gegee dat 150 man te perd tot die aanval moes oorgaan. Dit was die groot keerpunt in die geveg. Die 150 perderuiters het die Zoeloeleër in twee verdeel en op die vlug gedryf.

Hierdie wending het ongeveer twee uur na die aanvang van die geveg gekom. Dit kon dus nie veel later as agtuur, op die uiterste nege-uur, in die oggend gewees het nie. Toe Pretorius merk dat die vyand op die vlug slaan, het hy met 'n verdere 150 man uit die laer gejaag om hulle te agtervolg. Die Zoeloes het in alle windrigtings gevlug, maar by twee plekke, die sloot en die rivier, kon hulle nie vinnig gnoeg wegkom nie en hier het die Voortrekkers 'n ware slagting onder hulle aangerig. By die sloot is daar na die geveg 400 lyke getel. Die water in die rivier was plek-lek so rooi gekleur dat dit sedertdien as Bloedrivier bekend staan.

Met 300 perderuiters het Pretorius die vlugtende Zoeloes agterna gesit en verder afgemaai. Teen ongeveer elfuur die oggend was al die manne terug in die laer. Pretorisu het almal byeengeroep om God te dank vir die oorwinning.

Het jy geweet?

*nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom die Slag van Bloedrivier/Ncome Monument)

Ncome/Blood River monument

A monument was erected on the site of the battle in 1947, consisting of an ox wagon executed in granite by the sculptor Coert Steynberg. In 1971 a laager of 64 ox wagons cast in bronze (by Unifront Foundry in Edevanel — Fanie de Klerk and Jack Cowlard) was erected, and unveiled on 16 December 1972.

A stone representation at the Voortrekker Monument of the Laager formed at the Battle of Blood River.

The Ncome monument on the east side of the river commemorates the fallen Zulu warriors. While the Blood River Memorial is associated with Afrikaner Nasionalism, the Ncome monument was intended as a symbol of reconciliation -- but has become connected with Zulu nationalism.

At the 16 December 1998 inauguration of the most recent version of the monument, the Zulu politician and then, Minister of Home Afairs, Mangasutho Buthelezi, apologized to the Afrikaner nation for the death of Piet Retief and the subsequent suffering. At the same time Buthelezi also noted the suffering of the Zulu under British Colonial and Afrikaner rule during apartheid. He stressed that South Africans needed to consider the day as "a new covenant which binds us to the shared commitment of building a new country.

Aan Voortrekkerkant het niemand gesneuwel nie. Slegs drie man, Pretorius, Philip Fourie en Gerrit Raath, het wonde opgedoen. Aan Zoeloekant het meer as 3000 gesneuwel. Met die moontlike uitsondering van die slag by Isandhlwana is dit die grootste getal mense wat ooit in een enkele geveg op Suid-Afrikaanse bodem geval het. En as 'n mens die verliese weerskante vergelyk - 3000 teenoor geen - is dit soos reeds gesê, die grootste oorwinning in ons militêre geskiedenis. In geen ander veldslag het daar aan die een kant so baie en aan die ander so weinig gesneuwel nie. 

Die oorwinning by Bloedrivier het Pretorius oornag beroemd gemaak. en tereg ook, want sy aandeel in die oorwinning was nie gering nie; sy keuse van die plek vir die laer, sy besluit om die Zoeloes nie in 'n bergagtige omgewing aan te durf nie, die wyse waarop hy sy manne aangespoor het, die versigtigheid wat hy deurgaans aan die dag gelê het - dit alles dui op buitengewone krygsvernuf. Na die slag van Bloedrivier het die Voortrekkers die Republiek van Natal gestig en hulle veral in die omgewing van Pietermaritzburg en Port Natal (die huidige Durban) gevestig. Die nuwe onafhanklike republiek sou egter nie 'n lang lewe hê nie. Vroeg in 1842 het die Voortrekkers verneem dat die Brise owerheid besluit het om die hawe van Port Natal weer te beset. 

Leopold Scoltz

Beroemde Suid-Afrikaanse Krygsmanne

Rubicon Pers, Kaapstad

ISBN 0 947 00606 0"

Wie was daar?

*Met erkenning aan Johann Janse van Rensburg en byvoegings deur Gerhard Swart. Vanuit die webblad www.bloedrivier.org.za 

Hier volg 'n lys van 351 persone van die totale getal van 464 (verwys #) blanke krygers en die 59 kleurlinge wat aan die slag van Bloedrivier op 16 Desember 1838 deelgeneem het.

Waar moontlik word die persoon se genealogiese nommer ook verskaf. (BRON (verwys ##): Die Bloedrivierse Eeufeesgedenkboek opgestel deur A.C. du Toit en Dr. Louis Steenkamp, die lys is verder bygewerk deur die Genealogiese Genootskap van Suid-Afrika - N-Tvl Tak.)

Hoofkommandant:
1. Pretorius Andries Wilhelmus Jacobus (verwys nota 1) (b3c1d5e11)

Assistent-HoofKmdt:
2. Landman Karel Pieter (b2c10)

Kommandante:
3. Jacobsz Pieter Daniel(a15b5c3d8e1)
4. de Lange Johan Hendrik (Hans Dons)(b10c2)
5. Potgieter Jacobus (Koos)
6. Erasmus Stephanus Petrus
7. Uys Jacobus Johannes(b1c5d2e4)
8. Meyer Lucas Johannes

Laerkommandante:
9. Pretorius Albertus (ook kannonnier)
10. Erasmus Lourens
11. Moolman Piet (Rooi Piet)
12. Fronemann Christoffel Cornelis (b7)

Veldkornette:
13. Steyn Johannes C
14. Viljoen Gert
15. Pretorius Hercules Albertus (Bart)(b3c1d5e14) Broer van AWJ Pretorius (kanonier)
16. van Staden Gert (verwys nota 2)
17. Lombard Hermanus Stephanus
18. Scheepers Jan
19. Fourie Hermanus
20. Cowie William (a1)
21. Labuschagne Casper
22. Joubert Jan (ook kanonnier)

Godsdiensleiers:
23. Cilliers Sarel Arnoldus(b2c1d7e4)
24. du Plessis Johannes (Jan) (ook 'n Veldkornet)
25. Joubert Pieter Jacobus (b10c6d9 moontlik)

Kanonniers:
26. Rudolph Petrus Johannes (b1c1d2)
27. Pretorius Gerhardus

Manskappe:
28. Aucamp Piet
29. Badenhorst Hendrik
30. Badenhorst P
31. Bantjes Jan Gerritze (b1c3d3)
32. Bantjies I
33. Beneke Johannes
34. Bester Barend Jacobus (b4c3d4e3) (sneuwel by slag van Umfolozi)
35. Bester Lourens ERasmus (b4c3d4e2)
36. Bester Paul Ma(i)chiel (b4c3d4e1)
37. Bezuidenhout Daniel Pieter
38. Biddulph Thomas Jervis (a1)
39. Bierman Isak
40. Biggar Alexander Harvey (a1) (sneuwel by slag van Umfolozi)
41. Bodes Barend Hendrik
42. Bornman Johannes Jurgens (b1c3)
43. Boshoff Jakobus (Jan)
44. Botha Ernst Adriaan Lodewyk (b1c7d1e15)
45. Botha Hendrik
46. Botha J C
47. Botha Jan
48. Botha L
49. Botha P J
50. Botha P R
51. Botha T F
52. Botha Theunis
53. Bothma Carel A
54. Bothma Daniel
55. Breytenbach Chris
56. Breytenbach Izaak Johannes (b4c1d4)
57. Breytenbach Jacob Coenraad
58. Breytenbach Johan Hendrik
59. Breytenbach Johannes Jacobus
60. Bronkhorst Johannes Jacobus (b6c6)
61. Bronkhorst Johannes Jacobus (b6c6d4)
62. Bronkhorst Samuel Johannes (b6c6d9)
63. Bruwer Eduard Christiaan Daniel (b7c4d12)
64. Bruwer Hans
65. Bruyn Piet
66. Buitendagh Carel Hendrik
67. Burger Jacobus Johannes
68. Burger Schalk Willem

Het jy geweet?

*nagevors deur ons verslaggewer op die toneel Paul Joubert (interessante maar onbekende feite rondom die Graf van Piet Retief)

 Piet Retief bring twee besoeke aan Dingane in sy kraal (Mgungundhlovo) om oor grond vir die Trekkers te onderhandel. Sy eerste besoek op 5 November 1837 word voorafgegaan deur 'n brief aan Dingane om die rede vir die voorgenome onderhandeling te verduidelik. Retief beoordeel die uitslag van die besoek as positief en besorg Dingane se gesteelde vee aan hom terug. Retief arriveer op 3 Februarie 1838 by Mgungundhlovo met ongeveer sestig vrywilligers, met inbegrip van sy eie seun en nog drie minderjariges, asook dertig agterryers. Op 4 Februarie 1838 onderteken Retief en Dingane die traktaat wat aan die Trekkers 'n bepaalde stuk grond sou toestaan. Retief is besig om vir die terugrit gereed te maak toe hy en sy hele gevolg na Dingane ontbied word om hom te groet en deur hom onthaal te word.

Soos dit die gewoonte is, verskyn hulle ongewapend voor die koning. Terwyl hulle bier drink en na die dansende Zoeloes kyk, gee Dingane bevel dat Retief en sy manne gedood moet word. Op 'n afstand neem eerw. Owen se huishouding die moord waar. Die slagoffers word gesleep na die galg-heuwel, kwaMatiwane, 'n klipperige uitloopsel van Hlomo Amabutho, ongeveer 'n halwe myl noord van die hoofkraal, en hulle liggame word aan die aasvoëls oorgelaat.

69. Buys Piet

70. Claassens Christiaan Corneli

71. Coetzee Cornelis (P-zn)

72. Coetzer Johannes Jacobus

73. Coetzer Philippus Jeremias

74. Coetzer Thys

75. Combrinck Gerhardus Hermanus Jacobus

76. Cronje Abraham Martinus

77. Cronje Piet

78. Davel Henning

79. Davel Jan

80. Dannhauser Thomas Richard (b6)

81. de Beer Christiaan Marthinus (Snr)

82. de Beer Abraham Samuel Jacobus

83. de Beer Christiaan Marthinus (Jnr)

84. de Beer Johannes (Jan) Christiaan

85. de Beer Johannes Adam

86. de Beer Stephanus A (Snr)

87. de Beer Zacharias Jacobus

88. de Bruyn Petrus Frederik

89. de Clercq Abraham Johannes

90. de Clercq Barend Jacobus

91. de Clercq Cornelis

92. de Clercq Jacob (b6c3d5)

93 de Clercg Johannes Wilhelmus

94. de Jager Frederick Johannes

95. de Jager Izak J

96. de Jager Johannes Wilhelmus (b1c11d5e5)

97. de Jager Lodewyk

98. de Lange Adriaan (Jnr)

99. de Lange Adriaan Jacobus  (Snr, Hans Dons se broer)

100. de Lange Robertus Burnet (Broer van Hans Dons)

101. de Wet Kootjie

102. de Wet Pieter

103. de Winnaar Carel Stephanus

104. Dreyer Christiaan Lourens Sr.

105. Dreyer F

106. Dreyer I

107. du Plessis Francois

108. du Plessis Johannes (Jan)

109. du Plessis Pieter

110. du Plooy Hendrik

111. du Plooy Cornelis Willem

112. du Plooy Dirk Wouter

113. du Preez Pieter Daniel Andreas Salomon

114. Deysel F

115. Engelbregt Adriaan Stephanus
116. Engelbregt E
117. Engelbregt Gerhardus Johannes
118. Engelbregt H (jong)
119. Engelbregt H H (Snr)
120. Engelbregt Johannes Hendrik
121. Enslin Johannes Jacobus
122. Erasmus Antonie Philippus
123. Erasmus Barend Christoffel
124. Erasmus Cornelis Johannes
125. Erasmus Daniel Elardus
126. Erasmus Hans
127. Erasmus Jacobus
128. Erasmus Pieter ERasmus
129. Erasmus Stephanus E
130. Esterhuizen Jan Christoffel

131. Ferreira Marthinus Stephanus
132. Fick Hendrik (JC?)
133. Fisher Jan
134. Fourie Christiaan Erns
135. Fourie Dirk S
136. Fourie Hermanus
137. Fourie Philip Jacobus (Gewond tydens slag van Bloedrivier)
138. Fourie MVA

139. Garden Kapt. (Engels)
140. Geers Carel Frederik Christoffel (of Geer)
141. Geere Johannes (Jan) Coenraad Jonas
142. Giezing Fredrich (a1)
143. Goosen Marthinus2
144. Gouws Daniel
145. Gouws Jacob I
146. Gouws Jacob Marthinus
147. Gouws Pieter Marthinus
148. Greyling Jan Cristoffel (b11c2d3)
149. Greyling Pieter Jacobus (b11c2d2)
150. Grobbelaar Nicolaas (b9c11)
151. Grobbelaar Pieter Schalk (b9c11d2)
152. Grobler J
153. Grove Hermanus Gerhardus (b3c9d5)

154. Hammes Pieter Johannes (b1c2)
155. Hattingh Christiaan
156. Hattingh Francois (b8c7d4e1)
157. Hattingh Johannes Dewald
158. Hattingh Johannes Hendrik (Hans) (b11c1d2e1)
159. Herbst Marthinus Johannes Hendrik
160. Heydenreich Cornelis Frederik (b6c2d2)
161. Human Petrus Gerhardus

162. Jacobs Gabriel Gerhardus Nicholaas Nic (a15b5c3d8e1f7) (Kmdt. Jacobz se seun)
163. Jacobs Pieter Daniel (a15b5c3d8e1f2)
164. Jacobsz Jan (Kmdt. Jacobz se seun)
165. Janse van Rensburg Lukas Marthinus
166. Janse van Rensburg Nicolaas Marthinus (C-zn)
167. Janse van Rensburg Willem Cornelis
168. Janse van Vuren Luckas (of Lucas) Gerhardus
169. Janszen Willem
170. Jordaan Willem
171. Joubert Abraham Benjamin
172. Joubert Gideon
173. Joubert Jan (Jacs-zn)
174. Joubert Jan (jnr.)
175. Joyce Robert (a3)

176. Kemp Gerhardus Philippus
177. Kemp Jacobus Frederik
178. Kemp Petrus Johannes
179. Kilian Justus Daniel (Nageslag boer steeds op Vryheid)
180. Klaassen P
181. Klopper Hendrik Balthazar
182. Klopper Jacobus Marthinus
183. Klopper Johan Christiaan
184. Koekemoer C
185. Koekemoer Marthinus
186. Kritzinger Lewis
187. Kritziinger Matthys S B
188. Kruger Jan
189. Kruger Pieter Ernst
190. Kruger Tobias Johannes

191. Laas Cornelius Johannes
192. Laas C Mathys
193. Laas JAM
194. Labuschagne J P
195. Labuschagne Jan Harm (Jan Groen)
196. Labuschagne Willem Adriaan
197. Landman Jan A Karel Pieter (Snr)
198. Landman Jan (Doringberg)
199. le Roux D
200. le Roux Nicolaas (verwys nota 2)
201. Leech
202. Liebenberg Christiaan Jacobus (b2bc2d2e2)
203. Liebenberg Christiaan Jacobus (b2c2d6)
204. Lindeque Gerrit Johannes (Snr)
205. Lindeque Petrus
206. Lombard Hans
207. Lombard Hermanus Antonie
208. Lombard S
209. Lotter Johannes (Lotter Jacob?)
210. Ludick M J

211. Malan Daniel Jacob Johannes
212. Malan David Daniel
213. Malan Jacob Jacobus
214. Malan Stephanus Marcus F
215. Marais Coenraad
216. Marais Johannes L
217. Marais Stephanus Abraham
218. Marais F
219. Marcus F
220. Mare Wynand Wilhelmus (b9c7d7)
221. Maritz Pieter
222. Maritz Salomon Gerhardus (b1c8d1e2)
223. Maritz Salomon Stephanus (b1c8d2e1)
224. Martens Hendrik Jacobus (a5b1c7)
225. Martens Jan Thomas (snr) (a5b1c6)
226. Martens Jan Thomas (jnr)
227. Marx Frans Engelbertus (b3c6d4)
228. Meintjes Albertus Jacobus
229. Meinties Jacobus William
230. Meintjes Schalk Willem
231. Mey Christiaan Lodewyk
232. Meyer Adriaan Willem Petrus
233. Meyer Jacob
234. Meyer Jan
235. *Meyer Johannes Lukas
236. Meyer Theodorus
237. Mienie Frederik Christiaan
238. Mienie Johannes
240. Moolman I241. Moolman Adriaan Izak
242. Moolman Jacobus Philippus
243. Muller Johannes Christiaan (moontlik a1b5c7d4)
244. Muller Jan (moontlik a11b2)

245. Naude Jacob

246. Naude Philip Jacobus

247. Naude Francois Paulus

248. Neethling Hendrik Ludolf

249. Neethling Schalk Willem

250. Neethling Willem Hendrik

251. Nel Louis Jacobus

252. Nell Theunis Jacobus

253. Nell Willem Gabriel
254. Nortje Joachim

Oberholzer Jan Albert

Olivier (Lang) Gert

Olivier Ockert

Oosthuizen A

Oosthuizen Jan (J-zn) (verwys nota 2)

Oosthuizen J J (Snr)

Oosthuizen Marthinus Jacobus (b1c4d7e2)

Opperman C

Opperman D

Parker Edward

Pieters Coenraad

Pieterse Frederik

Pieterse H J

Pieterse Nicolaas

Potgieter Cornelis

Potgieter Evert F

Potgieter Hendrik

Potgieter Jurgen

Potgieter Matthys

Potgieter Petrus Hendrik Theunis

Potgieter Theodorus

Pretorius A P

Pretorius Barend

Pretorius Dewald Johannes (b3c1d2e4f4)

Pretorius Gideon

Pretorius Henning Petrus Nicolaas (b3c1d5e12)

Pretorius Marthinus Wessel (b3c1d5e11f1)

Pretorius Nicolaas

Pretorius Petrus Gerhardus (b3c9d7)

Pretorius Petrus Gerhardus (b3c9d7e2)

Pretorius Samuel

Pretorius Willem H

Pretorius Willem Jacobus

Prinsloo Jochemus Johannes Petr (b2c3d6e1f3)

Prinsloo N J

Prinsloo Willem P

Raads D

Raath Philip

Raath Pieter

Raath Roelof

Raatz Gerrit1

Ranger Simon

Reineke Adam

Retief Jacobus

Robbertse I

Robbertse Jan

Robbertse Matthys

Roets Hendrik

Rood

Roos Cornelis J

Roos Gysbert

Roscher P

Roux Dirk

Rudolph Jacobus Andreas (b1c3)

Rudolph Johann(es)Bernard (b1c1)

Rudolph Gerhardus Jacobus (b1c2)

Scheepers Coenraad F(swaer v. Erasmus Smit)

Scheepers Gert

Scheepers H

Scheepers J A

Scheepers Jacobus Johannes

Scheepers Stephanus Johannes

Scheepers M (G-zn)

Scheepers Marthinus

Schoeman Gert


Schoeman Johannes

Schutte Jan Harm Thomas

Slabbert G

Smit Andries Adriaan

Smit Chr. (C-zn)

Smith F

350. Snyman Coenraad F W (b7c4d9e7)

Snyman J H

Steenkamp Hermanus

Steenkamp Jan Harm (b7c2d3e2)

Steenkamp Piet L

Steenkamp Thomas Ignatius

Steyn Hermanus

Steyn Johannes Christoffel

Steyn Pieter

Strydom D J

Strydom Hendrik

Strydom J

Strydom Pieter Gerhardus

Swanepoel Willem

Swart Marius

Swart Pieter Johannes

Uys Dirk Cornelis (b1c5d2e12)

Uys Jacobus Johannes (b1c5d2e4f3)

Uys Jan C

Uys Petrus Lafras (Piet Hlobane)(b1c5d2e3f4)

van den Berg Hendrik (b1c10d6)

van den Berg Hendrik Stephanus (b1c10d6e3)

van der Berg Isak

van der Merwe Andries

van der Merwe C

van der Merwe Christiaan Pieter (verwys nota 3)

van der Merwe Frederik J

van der Merwe Jan

van der Merwe Josias

van der Merwe L P

van der Merwe Lukas J

van der Merwe M

van der Merwe Willem

van der Schyff D

van der Schyff J D

van Deventer Jan (a1b5c10d6)

van Dyk Joseph

van Dyk Sybrand

van Gass Ferdinand Paul George (b1)

van Gass J F

van Jaarsveld A

van Loggerenberg Hendrik

van Niekerk Izak Andries (b3c7d4e4)

van Niekerk J A P

van Niekerk Pieter Johannes

van Rooyen Cornelis J

van Rooyen Dirk

van Rooyen G T

van Rooyen Gert F

van Rooyen Gert Reinier

van Rooyen I

van Rooyen Lukas

van Rooyen Stephanus

van Schalkwyk Christiaan

van Schalkwyk Gert

van Staden Cornelis

van Staden V C

van Straten Jacob

van Venen D

van Vuuren P

van Zyl Jacobus

Venter Albert

Venter C I

Venter P A

Venter Willem Daniel

Vermaak Cornelis

Vermaak J

Viljoen Christoffel

Viljoen Gideon

Viljoen Johan H

Viljoen M

Viljoen Sarel

Visagie Jan

Visser

Notas:

1. Gewond gedurende die slag van Bloedrivier.

2. Dood gedurende die opvolg operasie om Dingaan te probeer vang op 27 Desember 1838.

3. Slegs lig gewond gedurende die slag van Bloedrivier.


Ander brokkies inligting:

Johann Bernhard Rudolph was van die begin van die trek betrokke met die administrasie en is in 1839 as die eerste Weesheer aangewys en in 1842 as Landros van Pietermaritzburg.

William Cowie is die persoon na wie Cowie's Hill naby Pinetown vernoem is.

Thomas Jervis Biddulph was 'n 1820 Settelaar.

Hendrik Jacobus Martens is aangestel as die eerste bode van die hof.

# Daar is ook bronne wat verwys na 407 blankes. J.G. Bantjes verwys egter na sowat 464 blanke manskappe uitsluitend die kommandante. Daar is ook bronne wat verwys na sowat 200 swartes wat saam met A.Biggar, E.Parker en R.Joyce aan die geveg kom deelneem het.

## Ander bronne: P.S. de Jongh, Sarel Cilliers; E Smit, Dagboek van Erasmus Smit; J.A. Heese & R.T.J.Lombard, SA Gegeslagsregisters; De Villiers & Pama, Geslagsregisters van ou Kaapse Families; B. Cilliers, Genealogieë van die Afrikaner Families in Natal; SABW 1-5; A. Walker, The Great Trek

Bronnelys:

Adendorff, M.C. (2002) 350 jaar Gereformeerd. Die Boodskapper April: 5.

Bailey, A. (2002) Die Gelofte van 16 Desember 1838: Die Herdenking en Betekenis daarvan, 1838 tot 1910. Magistertesis ingedien by die Universiteit van Pretoria.

Bantjes, J.G. (1839) Journal der Ekspeditie van de uitgewekene Boeren, onder hunnen Hoofd-Kommandant Andreas Wilhelmus Jacobus Pretorius, (voormaals van Graaff-Reinet), tegen Dingaan, Koning der Zulus, in de maand(en) November en December 1838. Insetsel in die Kaapse koerant De Zuid-Afrikaan gepubliseer op 14/06/1839 AD.

Bijbel (1637) Nederlandse Statenvertaling.

Bybel (1953) Hersiene Afrikaanse Uitgawe. Kaapstad: Bybelgenootskap van Suid- Afrika.

D‟Assonville, V.E. (2000) Bloedrivier. Weltevredenpark: Marnix.

De Jongh, P.S. (1987) Sarel Cilliers. 'n Biografie oor die Voortrekkerfiguur Sarel Cilliers. Johannesburg: Perskor Bpk.

Hofstede, H.J. (1876) Geschiedenis van den Oranje-Vrijstaat. Den Haag: D A Thieme.

Jacobsz, S.W. (Ongedateerd) Die Bloedrivier Strafveldtog. Braamfontein: Die Bywoner.

Preller, G.S. (1938) Andries Pretorius - Lewensbeskrywing van die Voortrekker Kommandant-Generaal. Johannesburg: Die Afrikaanse Pers Bpk
.
Preller, G.S. (1938) Voortrekkermense Deel VI. Kaapstad: Nasionale Pers Bpk.

Psalmen. (1773) Nederlandse Psalmboek.

Reformed Presbyterian Synod. (1990) Testimony of the Reformed Presbyterian Church of Ireland. Reformed Presbyterian Synod.

Scholtz, Leopold. (1984) Beroemde Suid-Afrikaanse Krygsmanne. Rubicon-Pers. Kaapstad. Transmedia (Edms)  Beperk.

Spoelstra, B. (1989) Gereformeerde Kerkreg en Kerkregering. Pretoria: BUO/PU vir CHO.

Thom, H.B. (1949) Die Geloftekerk en ander studies oor die Groot Trek. Kaapstad: Nasionale Pers Bpk.

Van Jaarsveld, F.A. (1987) Die eerste openbare viering van 16 Desember. Tydskrif vir Geesteswetenskappe 27 (1): 43.

Van Jaarsveld, F.A. (1988) Die Groot Trek in die historiese bewussyn van die Afrikaners. Herdenkingsjaar 1988: 102

Van Jaarsveld, F.A. (1978) Geloftedag in die ban van die tyd. Tydskrif vir Geesteswetenskappe 18 (3 en 4): 224.

Wikipedia English. Battle of Blood River. From Wikipedia, the free encyclopedia

Ek gee erkenning aan álle bronne wat ek gebruik; indien ek dalk van u materiaal gebruik en nie erkenning daarvoor gee nie, kontak my asseblief sodat dit reggestel kan word.

KLANKBANE

Inhoud Huis - Die Gelofte.mp3

Audio Drama - Ons Lewende Geskiedenis - Die Slag van Bloedrivier.mp3

Ons Volkslied - Die Stem van Suid-Afrika.mp3

F.R.P. Schutte - Die Bloedrivier Gelofte 2016.mp3

Ons Sal Dit Oorleef.mp3

 BLOEDRIVIER

Distrik Utrecht, Noord-Natal, 16.12.1838

Piet Retief en sewentig man,

Die dapperstes van die land,

Soos Moses van ouds

En ‘n hart des gouds

En ‘n sterk en magtig hand:

Hy koop vir ons ‘n nuwe land

Vloeiend van melk en heuning.

Dingaan die listige,

Wreed en bloeddorstige

Se assegaai wag op die leuning.

Die ontvangs was hartlik met bier en dans,

Vleiery, geskenke en al.

Die verdrag onderteken -

Maar onder die deken

Het Dingaan gesien sy kans.

Die vierde dag van sing en lag,

Die roers neergelê by die poort.

Daar spring hy op!

Hy skreeu: „Hop! Hop!

Die towenaars slaan dood!”

Sewentig dapper Boere mans

Duisende Zoeloes by hoop’.

Net sewentig sakmesse

Gee bloedige steek lesse

Dat ons lewe word duur verkoop!

Wie Boere asem nog gehaal

Teen ‘n heuweltjie opgesleep.

Knopkieries reën

Op skedel en been,

Gestamp in die dood se greep!

Vêr, vêr bo in die hemel blou

Meld die engels die treurig’ relaas:

„Die aarde’s in vloed

Met Boere bloed!”

God se toorn is aangeblaas!

Uit die hemel weergalm die Heer se spreuk:

„Júl is my uitverkores!

Ék is jul God

En júl’s my volk -

Gister, vandag en more!”

Ernstig en biddend kom die Boere saam:

„Die Heer is ons Skild en Rots!

Ons laer is swak

Veel bresse, geen dak,

Hý’s ons Muur, Vurig en trots!”

„O Here, staan ons by terstond!

Ons lê ‘n gelofte nou af:

‘n Ewige Dankdag,

’n Heilige Sabbat

sal ons tot U eer verskaf!”

Die Zoeloe verspieders hou hul dop.

Die Boere trek die laer!

Die Zoeloes lag:

„Sou hul verwag

Te stuit ‘n Zoeloe jaer”?!

Die Boere, vierhonderd–en-sewe man,

‘n dappere Gideonsbende,

Die Zoeloes derduisend,

Skreeuend en juigend -

‘n Bloedbad word beplan!

Die Heer van die Heerskare bind die stryd aan.

Die vyand storm die laer.

Die Vleuels van die Here

verberg die pioniere -

Die vyand waggel en vergaan!

Keer op keer het die vyand probeer

Om die laer in te neem.

Toe moes hul vlug

Voor die Boere se vuur.

Die rivier was rooi met hul bloed.

In bloed en vuur is ons nou gestaal.

Nou wéét ons ons is sý volk!

Ons loof die Heer,

Aan hom die eer!

Uit ons land sal níemand ons haal!”

© Peter Cohen Hamburg