J.B.M. Hertzog

Generaal J.B.M Hertzog is op 3 April 1866 op die plaas, Soetendal,  in die Wellington-dirstrik gebore. Hy is vernoem na sy peetvader, James Barry Munnik, wat vernoem is na dr. James Baary wat hom in die lewe in gebring het.

Barry Hertzog gaan skool op Kimberley en Stellenbosch, waar hy ook aan die Victoria Kollege sy B.A.-graad behaal. Daarna gaan hy na Nederland vir regstudies. Hy word benoem op die Vrystaatse regsbank en met die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog sluit hy aan by die Vrystaatse magte as regsadviseur. Hertzog speel 'n belangrike rol in die oorlog as administrateur, strateeg en as handhawer van dissipline. AS lid van die Vrystaatse regering onderteken hy die Vrede van Vereeniging in Pretoria.

Na die oorlog word hy deel van die Oranjerivierkolonie se kabinet, waar hy hom beywer vir taal-en onderwysaangeleenthede. Teen 1910 is hy 'n erkende politikus en word hy ingesluit in gen. Botha se eerste Unie-kabinet. Al gou was daar al hoe meer wrywing tussen Hertzog en Botha, in so 'n mate dat Hertzog in 1913 uit die nuwe kabinet gelaat is.

Hy stig in 1814 die Nasionale Party en sy steun groei vinnig, veral as gevolg van woelinge rondom deelname aan die Eerste Wêreldoorlog en die uitbreek van die Rebellie. Alhoewel hy gekant was teen oorlogsdeelname was hy van mening dat die Rebellie vermy kon gewees het.

In 1924 behaal die Nasionale Party die eerste verkiesingsoorwinning met behlup van die Arbeidersparty, en in 1929 die eerste volslae oorwinning  sonder die Arbeiders. In 1933 stluit die Nasionale Party 'n koalisie met Smuts se Suid-Afrikaanse Party, net om met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog weer te skeur as gevolg van verskille oordeelname daarvan.

Op 5 September 1939 lê hy sy amp as Eerste Minister neer en met die Vrystaatse partykongres in 1940 was dit duidelik dat sy steun afgeneem het. Sy politieke loopbaan word beëindig, maar hy het sterk leierskap getoon in 'n onstuimige tyd.

Sy naam word steeds verbind aan die Hertzog-prys, wat hy self in 1914 ingestel het - die prys met die grootste prestigewaarde vir die Afrikaanse letterkunde.

Dae uit ons Geskiedenis
'n Afrikaanse Kultuur-historiese Dagboek
Saamgestel deur Vriende van Afrikaans
ISBN 978-0-9814177-6-9