Vroue verkry stemreg in Suid-Afrika

Hierdie saak moet in samehang met gebeure in die buiteland gesien word, anders kan daar 'n skewe persepsie geskep word. Ons bepaal ons net by die toestande van Brittanje omdat dit ons die meeste raak.

In Brittanje het die drie Hervormingswette van 1832, 1867 en 1884 vir beperkte stemreg vir die mans van die nie-adellike bevolking voorsiening gemaak. Teen 1884 het die manlike lede van die adelstand, besigheidsmense, fabriekswerkers en plaasarbeiders stemreg gehad. Vroue bo 30 kry, onderworpe aan sekere eiendomskwalifikasies, in Brittanje eers in 1918 stemreg. Eers in 1928 het alle vroue bo 21 daar, net soos die mans, stemreg gekry.

Suid-Afrika was in sekere opsigte Brittanje reeds voor. Reeds onder die VOC-regering het die burgers verteenwoordiging in die regering geëis. Die Voortrekker-republieke het reeds van 1836 af by Winburg aan al die mans stemreg gegee. In die Kaapkolonie is die Koloniale owerhede genoodsaak om in 1854 aan alle manlike burgers wat aan sekere kwalifikasies voldoen het, stemreg te gee. Hierdie kwalifikasies het nie ras in ag geneem nie.

Stemregvereistes het ook in Natal gegeld, maar het drasties verskil van dié van die Kaap. Dié bestaande stemregbepalings is in die Uniegrondwet van 1909 verskans, dit wil sê kon dit deur 'n twee-derde meerderheid tydens 'n gesamentlike sitting van die Volksraad en senaat verander word.

Hertzog wou die stemregbepalings verander deur die bruin stemreg uit te brei na die noordelike provinsies, maar kon nie 'n twee-derde meerderheid in die Parlement kry nie. Hy slaag egter daarin om op 19 Mei 1930 die stemreg na Europese vroue uit te brei met die aanvaarding van 'Die Vroue Stemreg-Wet No.18 van 1930). 

Die volgende jaar is die 'Wet tot Wysiging van die Stemreg No. 41 van 1931 aangeneem waardeur die opvoedkundige toets afgeskaf is vir wit manlike kiesers in die Kaapprovinsie en Natal. Die aanneem van hierdie wet het tot gevolg gehad dat ongeveer 10,000 Europese mans wat voorheen nie die toets in die twee betrokke provinsies kon slaag nie, stemreg verky het. 

Dae uit ons Geskiedenis
'n Afrikaanse Kultuur-historiese Dagboek
Saamgestel deur die Vriende van Afrikaans
ISBN 978-0-9814177-6-9