Die Vrede van Vereeniging

Op 28 Februarie 1901 bespreek Kitchener van die Britte en Louis Botha, die Transvaalse verteenwoordiger, die moontlikheid van vrede te Middelburg, Transvaal. Kitchener lê 'n goedgekeurde Britse aanbod voor wat Botha verwerp. Teen September 1901 versleg die toestande vir die Boere. Die Nederlandse regering bied aan om as bemiddelaar op te tree, maar Brittanje weier. 

Schalk Burger word toegelaat om namens die Transvaal met Pres. Steyn te onderhandel. Die samesprekings vind van 9 tot 11 April op Klerksdorp plaas. 'n Afvaardiging word Pretoria toe gestuur en onderhandel van 12 tot 17 April met Kitchener en Milner. 

Op 15 Mei kom 60 verkose afgevaardigdes by Vereeniging onder die voorsitterskap van genl. C.F. Beyers byeen. Die volgende verteenwoordigers, Botha, De la Rey, Smuts, De Wet en Hertzog, word op 18 Mei 1902 afgevaardig om in Pretoria te onderhandel. Dit duur van 19 Mei tot 28 Mei. Die Britse aanbod verskil nou van die Middelburg-aanbod. Brittanje laat weet dat dit die finale aanbod is. Die afvaardiging rapporteer op 29 Mei terug te Vereeniging waar daar oor die kwessie of dit moontlik was om die oorlog voort te sit, debat gevoer is. Die Vrystaat dink so, maar die Transvalers voel dat dit onmoontlik is weens 'n tekort aan perde en kos en hulle vrees 'n swart opstand.

Die Britse voorwaardes word op 31 Mei by Vereeniging aanvaar met ses teenstemme. Die leiers reis na Pretoria waar die vrede om 23:00 in Melrose House deur Schalk Burger namens die Transvaal, De Wet namens die Oranje-Vrystaat en Kitchener en Milner namens die Britte onderteken is. 

Die Britte het hulle doel bereik - die Suid-Afrikaanse state is nou almal onder Britse heerskappy en dit is dus nou moontlik om hulle te verenig. Dit was 'n onderhandelde vrede waar die Boere onderhorigheid onder die Britte aanvaar het. Behalwe die materiële gevolge van die oorlog lei dit uiteindelik tot 'n geestelike eenheid onder Afrikaners wat die bron van Afrikaner-Nasionalisme was. Beide die Afrikaanse taal en die republikeinse strewe is bevorder deur die oorlog. Voortaan sou die stryd nou om politieke oorheersing gaan.

Dae uit ons Geskiedenis
'n Afrikaanse Kultuur-Historiese Dagboek
Saamgestel deur die Vriende van Afrikaans
ISBN 978-0-9814177-6-9