Die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) spoorlyn na Delagoabaai (tans Maputo)

Teen die einde van 1883 het die ZAR Volksraad vir President Paul Kruger, genl. Niklaas Smit en ds. S.J. du Toit na Europa gestuur om met die Portugese regering te onderhandel oor die bou van die Pretoria-Delagoabaai-spoorlyn.

Onderweg na Portugal het die Transvalers in Nederland met finansiers samesprekings gevoer. Hulle het verneem dat die Portugese regering 'n konsessie aan 'n Amerikaner, Edward McMurdo, toegestaan het vir die bou van 'n spoorlyn van Delagoabaai tot by die Transvaalse grens. Nogtans is 'n voorlopige ooreenkoms met twee Nederlandse Ingenieurs, Johannes Groll en David Maarschalk, gesluit waarvolgens 'n Nederlandse maatskappy die spoorlyn van Pretoria na die grens van Mosambiek, 'n Portugese kolonie, sou bou. 

Hierna is 'n deputasie na Portugal waar hulle goed ontvang is. Onderhandelinge oor die bou van die spoorlyn het byna misluk aangesien McMurdo ook teenwoordig was en hy Kruger probeer oorreed het om die Transvaalse konsessie ook aan hom toe te ken. Die Portugese regering was kontraktueel so verbind dat hulle nie McMurdo se konsessie nietig kon verklaar nie.

Die enigste uitweg was die deputasie die reg van die Portugese moes verkry vir die bou van 'n perdetremweg van die grens na Delagoabaai. So 'n ooreenkoms is op 17 Mei 1884 gesluit. In 1889 het die Portugese regering op McMurdo se maatskappy se spoorlyn beslag gelê omdat die lyn nie binne die vasgestelde tyd voltooi is nie. Hierna het die Nederlandsch Zuid-Afrikaansche Spoorwegmaatschappij (NZASM) begin met die bou van die spoorlyn oor Transvaalse gebied en in Julie 1895 is die Pretoria-Delagoabaai-spoorlyn amptelik geopen. 

Dae uit ons Geskiedenis
'n Afrikaanse Kultuur-Historiese Dagboek
Saamgestel deur Die Vriende van Afrikaans
ISBN 978-0-9814177-6-9