C.R. Swart - die eerste Staatspresident van die Republiek van Suid-Afrika

Die republikeinse ideaal in Suid-Afrika het nie in 1902 na die Anglo-Boereoorlog saam met die twee Boerrepublieke verdwyn nie. Reeds in 1917 het die Federale Raad van die Nasionale Party verklaar dat die bestaan van 'n republikeinise gevoel in Suid-Afrika geoorloof is op grond van sy geskiedenis, maar dat die verandering van status na 'n republiek selgs langs konstitusionele weg sou geskied.

In 1936 het die Gesuiwerde Nasionale Party die republikeinse ideaal in sy 'Program van Beginsels' opgeneem en aangedui dat 'n republikeinse staatsvorm vir die Unie, onafhanklik van die Britse Kroon, die beste aanpas by die aspirasies van die Suid-Afrikaanse volk. Tussen 1948 en 1961 het die regerende Nasionale Party langs konstitusionele weg die Unie se bande met Brittanje losgemaak en in 1961 het die Republiek van Suid-Afrika tot stand gekom. 

Op 10 Mei 1961 is adv. Charles Roberts Swart as die eerste Staatspresident van die Republiek van Suid-Afrika verkies en op 31 Mei 1961 is hy in dié amp ingehuldig - 'n amp wat hy tot 31 Mei 1967 beklee het. 

C.R. Swart, 'n Vrystater van geboorte, het aan die Grey-universiteitskollege, die voorloper van die Universiteit van die Oranje-Vrystaat, in Regte gestudeer en daarna Joernalistiek aan die Columbia Universiteit in New York. Gedurende sy beroepslewe was hy onderwyser, advokaat in die hooggeregshof in Bloemfontein en deeltydse lektor aan die Universiteit van die Vrystaat. As joernalis en skrywer het hy in verskeie koerante en tydskrifte artikels gepubliseer. Die was egter as veelsydige politikus en vurige republikein dat hy sy grootste bydrae sou lewer. 

As lid van die kabinet van die Nasionale Party het hy verskeie portefeuljes behartig, byvoorbeeld dié van Justisie, asook Onderwys, Kuns en Wetenskap. Vanaf Januarie 1960 tot April 1961 was hy vir 'n kort periode Goewerneur-Generaal van die Unie voordat hy in die amp van Staatspresident van die Republiek van Suid-Afrika ingesweer is. 


Dae uit ons Geskiedenis
'n Afrikaanse Kultuur-historiese Dagboek
Saamgestel deur die Vriende van Afrikaans
ISBN 978-0-9814177-6-9