# Jou Hart. My Taal. Ons Stem!

Showing category "Woord van die Week" (Show all posts)

Xantippe

Posted by Paul Joubert on Sunday, November 20, 2016, In : Woord van die Week 
('n twissieke, neulende, sanikende vrou)

Genoem na Xantippe, die eggenote van die Griekse Wysgeer, Sokrates (469-399 v.C). 'n 19de eeuse Nederlandse woordeboek beskryf haar as "'n kwade wyf, huisdraak, helleveeg, huiskruis, 'n broekdraagster" - lieftallige bondeltjie dus.

Ongelukkig is hierdie tekening totaal ongegrond. Sokrates het met haar getrou toe hy so 50 of 55 jaar oud was. uit die huwelik is drie seuns gebore - wat 'n mens dadelik laat dink dat hulle dalk soms nader aan mekaar was as w...

Continue reading ...
 

Vestaalse maagd

Posted by Paul Joubert on Monday, November 14, 2016, In : Woord van die Week 
(kuise vrou)

Genoem na die Romeinse godin van die vuurherd, Vesta, wat moes sorg dat die vuur in haar tempel voortdurend brand. Dit het sy met die hulp van haar ses Vestaalse maagde gedoen - en al dié bruide moes kuis lewe.

Dié kultus het skynbaar in die 7de eeu voor Christus ontstaan, maar is soos ander nie-Christelike kultusse in 394 n.C. deur keiser Flavius Theodosisus I (347-395) verban.

Die maagde is tussen die ouderdom van 6 en 10 jaar deur die hoofpriester gekies en het 30 jaar lank die...

Continue reading ...
 

Uzi

Posted by Paul Joubert on Sunday, November 13, 2016, In : Woord van die Week 
Uzi ('n kompakte automatiese wapen wat wêreldwyd gebruik word)

Genoem na die Israelse leëroffisier, Uziel "Uzi" Gal (Gebore in Duitsland as Gotthard Glass 1923 - 2003), wat die wapen na die Arab-Israeli-oorlog van 1948 ontwerp het.

Gal het dit op vroeëre Tsjeggiese wapens gebaseer waarvolgens patrone in die loop gestoot is uit 'n magasyn wat in die greep pas. Dit is die voorkeurwapen van dwelmsmokkelaars omdat dit maklik en vinnig gelaai kan word en akkuraat skiet, selfs wanneer dit auotmati...

Continue reading ...
 

Milisiemag

Posted by Paul Joubert on Sunday, November 13, 2016, In : Woord van die Week 
Milisiemag - 'n stelsel om deur loting soldate uit die burgerbevolking te trek.
Continue reading ...
 

Tandem

Posted by Paul Joubert on Wednesday, October 12, 2016, In : Woord van die Week 
Tandem (soort fiets waarop twee persone agtermekaar sit en saam trap)

Genoem na 'n Engelse edelman, lord Tandem, wat die stalmeester van 'n Britse koningin was en dié soort fiets bedink het. Maar dié herkoms wat in sommige bronne voorkom, is gewoon perdevye. Dit is 'n Engelse woordspeling op Latyn tandem wat naastenby "lang tyd" beteken en wat speels toegepas is op "lang spasie" na aanleiding van die tyd wat dit in steenstelling met die gewone fiets neem om voor die oog verby te gaan.

Die aa...

Continue reading ...
 

Sifilis

Posted by Paul Joubert on Tuesday, October 11, 2016, In : Woord van die Week 
(Seksueel oordraagbare siekte, veneriese ontsteking)

Genoem na 'n karakter, Syphilis, in 'n gedig van 1530 deur die Italiaanse geneesheer, wiskundige, sterrekundige en digter van Verona, Girolamo Fracastoro (1478 - 1553). Die gedig se titel was Syphilis, sive Morbus Gallicus ('Sifilis, of die Franse Siekte').

Syphilis is 'n jong herder in die gedig, en ly aan die gevreesde siekte as straf omdat hy die songod, Apollo, belaster het. Uiteindelik versag die toorn van die god en gee hy vir die jong...

Continue reading ...
 

Vidkun Abraham Lauritz Johnsson Quisling

Posted by Paul Joubert on Tuesday, August 23, 2016, In : Woord van die Week 
Quisling (veraairer, meeloper met die vyand)

Genoem na die Noorweegse leëroffisier  en politikus, Vidkun Abraham Lauritz Jonsson Quisling (1887 - 1945), die grootste verraaier in die Noorweegse geskiedenis.

Gedurende die Tweede Wêreldoorlog was hy minister-president van die Noorweegse regering wat met die Nazi's geheul het. Hy het in 'n enorme villa op 'n eiland naby Oslo gewoon en het met 'n goue eetstel geëet. Dit was nie sonder sorge nie, want hy was so bang dat iemand hom gif sal ingee d...

Continue reading ...
 

Nemesis

Posted by Paul Joubert on Thursday, August 18, 2016, In : Woord van die Week 
(genadelose, onafwendbare straf, gewoonlik in die uitdrukking jou nemesis teenkom). Genoem na die Grieks mitologiese godin van die wrekende geregtigheid, Nemesis. Sy was die bewaakster van die morele en natuurlike orde en het die oormoed van die mens gestraf. Daaruit het die figuurlike betekenis ontstaan dat 'n mens teenspoed ervaar as jy jou te veel aanmatig.

Continue reading ...
 

Casanova

Posted by Paul Joubert on Friday, August 12, 2016, In : Woord van die Week 
Casanova (vroueverleier) Genoem na Giacomo Girolamo Casanova de Seingalt (1725 - 1798), Venesiese avonturier, gigolo en skrywer, maar in tydperke in sy leeftyd ook soldaat, sekretaris, prediker, alchemis, dobbelaar, violis, loteryopsiener, spioen vir die Inkwisisie, joernalis, diplomaat, spekulant en enige beroep wat sou help om hom in die slaapkamer en onderklere van 'n dame te kry.

Sy vader wou hom graag as priester sien, maar die meetsnoere het vir hom op ander, liefliker plekke geval. S...

Continue reading ...
 

Lolita

Posted by Paul Joubert on Thursday, December 10, 2015, In : Woord van die Week 
(wellustige jong meisie wat volwasse mans se koppe laat draai)

Genoem na die hoofkarakter, Lolita, in 'n roman van die Russies-Amerikaanse skrywer, Wladimir Wladimirowitsj Nabokof (1899 - 1977). Die Nabokof-familie was drietalig, wat Wladimir later ook benut het deur die eerste blokkiesraaaisels in Russies saam te stel. Lolita se eintlike naam in die boek is Dolores Haze, maar sy het verskeie troetelname, naamlik Dolly, Lo, Lola en dan Lolita

Die verhaal gaan oor 'n 37-jarige dosent, Humbert ...

Continue reading ...
 

Jerobeam

Posted by Paul Joubert on Wednesday, December 9, 2015, In : Woord van die Week 
(bottel met 'n inhoudsmaat van vier gewone bottels)

Genoem na die Bybelse Jerobeam (oorlede 901 v.C), die eerste koning van die noordelike Israelitiese koninkryk ná  die verset teeen Rehabeam. Jerobeam word 'n "dapper held" in 1 Konings 11:28 genoem, wat Israel met sy sondes laat sondig het (1 Konings 14:16). Die benaming van die groot bottel hou moontlik daarmee verband dat enigeen wat soveel wyn in hom het, soos 'n dapper held sal voel, maar ook sal sondig.

Die aap in jou koffie
Afrikaanse Ep...

Continue reading ...
 

Albatros

Posted by Paul Joubert on Tuesday, December 8, 2015, In : Woord van die Week 
Die albatros vlieg ook al eeue lank met 'n slegte reputasie rond. Om 'n albatros om jou nek te hê, beteken om skuld te dra vir iets wat jy verkeerd gedoen het. Die albatros is 'n merkwaardige voël - sy vlerkspan is 3 tot 4 meter en hy kan maklik 'n halfuur lank in die lug sweef sonder om sy vlerke te klap. 

Daar word selfs gesê dat hulle in 80 dae om die wêreld kan vlieg. Die ou matrose het geglo dat hulle die siele van afgestorwe seevaarders in hulle gedra het, en daarom was dit ongelukki...

Continue reading ...
 

Juliaanse Kalender

Posted by Paul Joubert on Monday, December 7, 2015, In : Woord van die Week 
(vroeëre tydrekening wat op 1 Januarie 45 v.C. van krag geword het)

Genoem na die Romeinse veldheer, staatsman en skrywer, (Gaius) Julius Ceasar (100-44 v.C.), wat die tydsrekening ingestel het. Op daardie stadium was die Romeinse kalender drie maande agter die werklikheid. 'n Jaar vroeër het Julius die Aleksandrynse sterrekundige, Sosigenes, gevra om 'n oplossing vir die probleem te vind. 

Hy het voorgestel dat by wet gereël moes word dat die jaar voortaan uit 365 dae en 6 uur sou bestaan, ...

Continue reading ...
 

Ikabod

Posted by Paul Joubert on Friday, December 4, 2015, In : Woord van die Week 
(in 'n uitdrukking wat sê: "Dit is gedaan; dit is klaar")

Moontlik genoem na die Bybelse Jakob, as die uitlêers van die Bybel aanvaar dat Jakob en Ikabod verbrouings van die naam Jogebed of Jokobod is. Meer moontlik is die woorde van Ikabod se sterwende moeder dat die glorie uit Israel weggeneem is, na aanleiding van die dood van haar man, Pinehas, en skoonvader, Eli, en die wegvoer van die Ark na Filistea (1 Sam. 4:21). Ikabod beteken in Hebreeus "roemloos" of "skandelik".

Die Aap in jou Kof...
Continue reading ...
 

Hermafrodiet

Posted by Paul Joubert on Wednesday, December 2, 2015, In : Woord van die Week 
(mens of dier wat beide manlike en vroulike seksorgane of ander seksuele kenmerke het)

Genoem na die Grieks-mitologiese wese, Hermaphroditus, seun van Hermes en Aphrodite (dié name is duidelik verenig in sy naam). Die idee van so 'n wese is in die Oosterse mitologieë gebore waar dit as 'n godheid vereer word; in die Griekse gebied het dit in Ciprus ontstaan. Volgens oorlewering was Hermaphroditus 'n uiters aanvalllige jongeling, en die fonteinnimf Salmakis in Karië het dolverlief op hom ger...

Continue reading ...
 

G-Kol

Posted by Paul Joubert on Monday, November 30, 2015, In : Woord van die Week 
(boontjievormige deel van die vagina wat, na talle vrouens beweer, 'n erogene sone bevat wat tot hoë vlakke van seksuele opwekking en kragtige orgasmes kan lei as dit gestimuleer word)

Genoem na die Duitse gebore geneesheer en wetenskaplike, Ernst Gräfenberg (1881-1957) (die G kom van sy van), wat die intra-uteriene apparaat ontwikkel het. 

Hy is verder bekend vir sy studie van die rol van die vroulike genitalieë en uretra tydens orgasmes. In 1981 het twee Amerikaanse seksoloë dié deel die...

Continue reading ...
 

Bakermat

Posted by Paul Joubert on Thursday, November 26, 2015, In : Woord van die Week 
Jerusalem is die bakermat van die Christelike Kerk. [Dis waar dit begin het.]

'n Bakermat was 'n mandjie waarin die baker (die vrou wat 'n pasgebore baba versorg het) die kindjie op haar skoot, voor die vuur, versorg het. 

Continue reading ...
 

Fauna

Posted by Paul Joubert on Wednesday, November 25, 2015, In : Woord van die Week 
(gesamentlike diere in 'n gebied of dierelewe in die algemeen)

Genoem na Faunus, die Romeinse god van die dierelewe, die bos en herders. Hy word vereenselwig met die Griekse god Pan want hy is ook halfman, halfbok met horings en bokpote. 

Sy priesters was Luperci en die fees van die Luperkalieë word op 14 Februarie, Sint Valentysdag. Sy eie twee feeste per jaar was gekenmerk deur losbandigheid en groot vrolikheid - baie daarvan uit kruike verkry.

Die Aap in jou Koffie
Afrikaanse Eponieme van A t...

Continue reading ...
 

Bougainvillea

Posted by Paul Joubert on Tuesday, November 24, 2015, In : Woord van die Week 
Die welig rankende bougainvillea met die trosse blomme se naamgewer het 'n roemryke geskiedenis gehad. Louis Antoine de Bougainville was 'n Franse seevaarder wat die plant ontdek het. Hy moet 'n groot indruk gemaak het, want die grootste van die Solomon-eilande (Bougainville), 'n straat in dié eilande, 'n kanaal in Vanuatu (die voormalige Nieu-Hebride), en die blom is na hom vernoem. Naopoleon het hom ook vereer. 
Continue reading ...
 

Epsomsout

Posted by Paul Joubert on Monday, November 23, 2015, In : Woord van die Week 
(kristalle van gehidreerde magnesiumsulfaat as purgeermiddel gebruik)

Genoem na die dorp Epsom in die graafskap Surrey in Engeland waar die sout die eerste keer in die natuur aangetref is. Dit is oorspronklik berei deur die indamping van die mineraalwater wat ongeveer 1618 daar ontdek is. Dit staan ook bekend as Engelse Sout


Continue reading ...
 

Dromedaris

Posted by Paul Joubert on Friday, November 20, 2015, In : Woord van die Week 
kameel met een knop op die rug

'n Mens sal hom nie in die pylvlak van die Durban July-wedren kry nie, maar hy sal wel daar tuis wees. Die Griekse naam vir dié dier (dromas kamelos) het "hardlopende kameel" beteken. Dromas was 'n reisiesbaan, afgelei van dromein "hardloop". Dromedarisse is geteel en afgerig om gery te word. Die Engelse hippodrome (renbaan vir perde) is hieraan verwant. 

'n Dief aan die Kers
Skelm woorde deur die eeue
Anton F. Prinsloo
ISBN978-1-86890-176-0

Continue reading ...
 

Cayennepeper

Posted by Paul Joubert on Thursday, November 19, 2015, In : Woord van die Week 
(bytend sterk rooipeper)

Genoem na die hoofstad van Frans-Guyana, Cayenne, waar dit bekend geraak het. Dit word berei uit die saad van verskillende soorte plante van die geslag Capsicum. Oorspronklik is dit kyynha, quiínia (Tupi-woorde vir "warm peper") genoem wat volksetimologies tot cayenne verander is. Die peper word ook vir medisinale doeleindes gebruik. 

Die sterkte daarvan word aangeslaan op 30,000 tot 50,000 Scoville-eenhede. Die Scoville-skaal meet die speseryhitte (pikantheid) van 'n ...

Continue reading ...
 

Madame Tussauds

Posted by Paul Joubert on Tuesday, November 17, 2015, In : Woord van die Week 
Madame Tussauds (museum in Sentraal-Londen met wasbeelde van beroemde en berugte persone)

Genoem na die Franse kunstenaar, madame Anna Maria (Marie) Tussaud (1761 - 1850) wat die wasmuseum begin het. Berugte figure saam met die oorblyfsels van beroemde misdade word afsonderlik in 'n gruwelkamer gehou. Haar modelle van haar beroemde tydgenote soos Voltaire, Benjamin Franklin en Horatio Nelson word nog daar bewaar. 

Tussaud was 'n huishulp van 'n dr. Philippe Curtius (1741-1794), 'n geneesheer wa...

Continue reading ...
 

Antjie Somers

Posted by Paul Joubert on Friday, November 6, 2015, In : Woord van die Week 
Antjie Somers ('n denkbeeldige figuur met wie kinders bang gemaak word)

Volgens oorlewering genoem na 'n berugte Kaapse struikrower, Antjie Somers, wat dan tydens die bewind van lord Charles Somerset (1767 - 1831) aan die Kaap vroueklere sou aangetrek en slagoffers saans voorgelê het as hulle op pad huis toe was.

Die 18de en 19de eeu was 'n redelik onveilige tyd op die paaie en dié man het 'n historiese figuur geword. Die oorspronklike rower het algaande allerhande skrikaanjaende eienskappe v...

Continue reading ...
 

Eskulaap

Posted by Paul Joubert on Tuesday, November 3, 2015, In : Woord van die Week 
In hedendaagse woordeboeke word hierdie woord vir 'n geneesheer tereg as verouderd gemerk, maar dit neem niks weg van 'n staaltjie wat daarmee saamhang nie. Die benaming kom van Asklepios, die Griekse god van die geneeskunde. Sokrates, net voor sy dood nadat hy die gifbeker gedrink het, vra sy leerling Krito om 'n haan vir Asklepios te offer - sekerlik een van die mees ironiese oomblikke in die geskiedenis van die groot denkers. 
Continue reading ...
 

Mede: 'n Wet van Mede en Perse

Posted by Paul Joubert on Monday, November 2, 2015, In : Woord van die Week 
Mede: 'n Wet van Mede en Perse ('n wet of reël wat onder geen omstandighede verander of herroep mag word)

Medië was 'n antieke land van Wes-Asië (vandag Azerbaijan, Koerdistan en 'n deel van Iran) waarvan die inwoners in 621 v.C. die Perse oorwin en saam met die Babiloniërs Ninevé verwoes het. In 550 v.C. is die Mede deur die Persiese heerser Cyrus die Grote verslaan. 'n Kenmerk van die Mede en die Perse was die onverbiddelikheid van hulle wette, soos dit ook in die Bybelboek Daniël 6:8 ...

Continue reading ...
 

Leotard

Posted by Paul Joubert on Thursday, October 29, 2015, In : Woord van die Week 
Jules Léotard was 'n franse akrobaat van die middel- 19de eeu, en hy het die eenstukdrag ontwikkel wat vandag so gewild is onder uitvoerende kunstenaars wat die een of ander sprong moet waag. Daar is rede om te vermoed dat Jules ook die sweefstok uitgevind het.

Dit is ook moontlik dat die liedjie The man on the flying trapeze, wat in 1860 gepubliseer is, na hom verwys. Hy is so ongeveer R900 per week betaal om sonder 'n vangnet bo die koppe van die eters in die Alhambra in Leicesterplein in L...

Continue reading ...
 

Spinet

Posted by Paul Joubert on Wednesday, October 28, 2015, In : Woord van die Week 
Die spinet verdien meer aandag. Dit is, soos Sanders in sy boek dit stel; "...het slachtoffer van een taalkundig misverstand, dat minstens zo hardnekkig is als het misverstand dat de tram...is uitgevonden door Benjamin Outramway."

Die snare van die spinet word gepluk deur die punte van penne waaraan plektra vas is. Hierdie uitsteeksels word ook soms "dorinkies" genoem. Die Latyn vir doring is spina, en in talle bronne, ook die normaalweg konserwatiewe, betroubare Concise Oxford, word dus aange...

Continue reading ...
 

Aubade

Posted by Paul Joubert on Monday, October 26, 2015, In : Woord van die Week 
'n Geliefkoosde vasvravraag is: Wat is die teenoorgestelde van 'n serenade? Die aubade se naam kom van Provensaals aubada, afgelei van auba wat "môre" beteken, of Spaans albada, "Dagbreek". Die aubade is dus 'n oggendlied wat, volgens die Franse romantiese definisie, "onder die venster van 'n persoon gesing word. Die serenade is die aandlied, afgelei van Italiaans sereno wat "skoon hemel" beteken maar wat met sera, "aand", verbind word. 

Feite, Flaters en Fiksie
'n Opgaaf van die ware, die onw...

Continue reading ...
 

Galghuwelik

Posted by Paul Joubert on Wednesday, October 21, 2015, In : Woord van die Week 
Hulle het 'n galghuwelik aangegaan. Vroeër kon 'n misdadiger in Pole en Engeland die galg vryspring as 'n dame van goeie karakter haar, volgens 'n ou volksgebruik, bereid verklaar om met hom te trou.

Wat praat jy!
Afrikaanse idiome, gesegdes en vaste uitdrukkings met verklarings
Johanna de Wet
ISBN 978-1-86919-388-1 

Continue reading ...
 

Septuagint

Posted by Paul Joubert on Tuesday, October 20, 2015, In : Woord van die Week 
Vertaling van die Ou Testament uit Hebreeus in Grieks.

Uit die sept-deel van die naam blyk dit duidelik dat die syfer 7 iets daarmee te doene gehad het. Eintlik was dit 70, maar die naam mislei ook die dief aan die kers. Volgens 'n valse oorlewering is die vertaling deur 70 Joodse tolke gedoen (Latyn septem "sewe" + ginta "tiene"). Of deur 72 vertalers. Dit laat ou Joodse professors ook na hulle baarde gryp.

Volgens 'n ander oorlewering kom die naam van die Joodse Sanhedrin wat die vertaling g...

Continue reading ...
 

Nebukadneser

Posted by Paul Joubert on Wednesday, October 14, 2015, In : Woord van die Week 
(bottel met 'n inhoudsmaat van 15 liter)

Genoem na die Ou-Testamentiese koning van Babilon, Nebukadneser (c.630 - c.561) vC,  die gedugste heerser van die Chaldeeuse dinastie van Babilonië wat in die Bybelboek Daniël vermeld word. Die opera Nabucco van Guiseppe Verdi is op die verhaal van Nebukadneser gegrond. 


Continue reading ...
 

Joviaal

Posted by Paul Joubert on Monday, October 12, 2015, In : Woord van die Week 
Opgeruimd, blymoedig.

Hierdie betekenisse van joviaal is toe te skryf aan die astrologie: daar word geglo dat mense wat onder die sterreteken van die planeet Jupiter gebore is, goedgehumeurd en vriendelik is. Maar hoe kom die joviaal by die Romeinse god van die lug uit? Sy naam was vroeër Jovius sodat joviaal dus "betrekking hebbend op Jovius" beteken. Volgens astroloë is Jupiter die vriendelikste van al die geboorteplanete. 

'n Dief aan die Kers
(Skelm woorde deur die eeue)
Anton F. Prinsloo
IS...

Continue reading ...
 

Amnestie

Posted by Paul Joubert on Monday, September 28, 2015, In : Woord van die Week 
(kwytskelding van straf as gevolg van 'n misdaad opgelê).

Genoem na die moeder van die Muses, Mnemosune, die godin van die geheue of herinnering. Die toepassing is dat by amnestie alle skuld nie net vergewe word nie, maar teoreties ook vergeet word.

Die Aap in jou Koffie
Afrikaanse Eponieme van A tot Z
Anton F. Prinsloo
ISBN978-1-86919-463-5



Continue reading ...
 

Gimnasium (Skelm woorde deur die eeue)

Posted by Paul Joubert on Monday, September 14, 2015, In : Woord van die Week 
Plek vir liggaamsoefeninge en spierontwikkeling - In antieke Griekeland het die atlete in die openbaar geoefen, en ook in hul adamsgewade. In Grieks beteken gimnasium dus op 'n manier 'kaalnaelery', plek waar mense nakend oefen (uit Grieks gumnos "nakend"). Selfs die Amerikaners het dit geweet: toe van hulle geoloë 'n nuwe soort silikaat van magnesium in die Bare Hills, Maryland ontdek het, het hulle dit heel gepas gimniet genoem na die Engelse bare ("naak"). Ook in die viskunde het dié woo...
Continue reading ...
 

Ostraseer

Posted by Paul Joubert on Thursday, August 20, 2015, In : Woord van die Week 
Verban uit die gemeenskap. In antieke Athene is jy tien jaar lank uit die stad verban as jy geostraseer is. Die burgers het vergader en die name van mense opgegee wat na hulle mening 'n gevaar vir die stad ingehou het. As jou naam een keer te veel daar was, was die lang pad jou voorland. Die name is op 'n potskerf geskryf wat in Grieks ostrakon was. Ostraseer se letterlike betekenis was dus "op 'n potskerf geskryf".

Die Griek wat die stelsel ingestel het, was die staatsman Kleisthenes (c.570 -...

Continue reading ...
 

Harnas

Posted by Paul Joubert on Friday, August 7, 2015, In : Woord van die Week 
Om iemand die harnas in te jaag, is om hom briesend kwaad te maak. Die harnas was die metaalpak wat soldate in die ou tyd aangetrek het as hulle gaan veg. Die kopstuk het so 'n klap gehad wat die oë beskerm het en is 'n visier genoem, na Latyn visus "gesig" en in 'n ander vorm ook "sien". As twee van die geharnasde here mekaar teëgekom en die visier nie oopgemaak het nie, was dit 'n teken dat hulle mekaar gaan pak.

As een, of albei, wou wys dat hulle bedoeling vriendelik is, is die visier ge...

Continue reading ...
 

Kalkoen

Posted by Paul Joubert on Wednesday, August 5, 2015, In : Woord van die Week 
Die kalkoen het sy naam aan 'n pleknaam te danke. Oorspronklik is dit vernoem na die dorpie, Kalikoet aan die kus van Malabar in Wes-Indië, waar Kozhikode vandag is. Dit was die Kalikoetse haan, wat in 16de-eeuse Nederlands as die Kalikoetse hoen bekend gestaan het. Dit het mettertyd verslyt tot Kalikoen, en daaruit het ons woord kalkoen ontwikkel.

Die kalkoen het oorspronklik van Noord-Mexiko en die oostelike dele van die VSA gekom. Daarvandaan het dit oor 'n groot deel van die wêreld versp...

Continue reading ...
 

Witbroodjie

Posted by Paul Joubert on Wednesday, July 1, 2015, In : Woord van die Week 
Witbroodjie - 'n Witbroodjie. Iemand, veral 'n kind, wat vertroetel en verwen word. (A blue-eyed boy.) A favrourite / pet. Liefling. Wit brood is 'n fyner gemaak as growwe of bruin brood, en het ook altyd duurder gekos. Om iemand dus 'n witbroodjie te noem, beteken dat hy hoër geag word as die ander mense om hom.

Spreekwoorde en waar hulle vandaan kom
Anton F. Prinsloo
ISBN 978-1-86890-101-2


 

Continue reading ...
 

Bohaai Maak

Posted by Paul Joubert on Thursday, June 25, 2015, In : Woord van die Week 
'n Bohaai maak / opskop. 'n Lawaai veroorsaak. (Make a fuss. Cause a storm in a teacup.) Lawaai. Vroeër is gemeen dat die woord in die Bataafse hawens deur die Nederlandse matrose by die Javane gehoor is. Dié het naamlik as hulle 'n krokodil sien almal gewaarsku deur die Maleise naam van die reptiel, bohéa of bohaya of boewaja luid uit te roep. Dit was 'n vergissing omdat die woord reeds in 1573 in Nederlands opgeteken is, dus voor die reise na die Ooste.

Uit ander dialekte en tale is dit ...

Continue reading ...
 

Korte mette maak van iets

Posted by Paul Joubert on Monday, June 22, 2015, In : Woord van die Week 
Iets gou afhandel. (Give someone / something short shrift). Die mette in die Katolieke Kerk was die eerste deel van die oggendgebed. Die woord kom van Latyn matutinae preces, "môregebede" Die monnike het die gebede voor ontbyt  bygewoon (soms om middernag), maar gewoonlik om drie-uur snags wanneer 'n klok in die klooster die inwoners wakker gemaak het), en volgens oorlewering het hulle dan gehoop dat die voorste bidder net so honger of vaak soos hulle sou wees en die mette kort sou hou. 

Spre...

Continue reading ...
 

Stapelgek

Posted by Paul Joubert on Thursday, June 18, 2015, In : Woord van die Week 
Stapelgek wees. Kranksinnig wees. (Be insane). Vroeër eeue kon ons taalvoorouers wel sê dat iemand so gek soos 'n stapel is, wat vandag nie meer sin maak nie aangesien die betekenis van stapel vir ons verlore geraak het. Die Nederlandse krekel "kriek" het eeue gelede saam met die sprinkaan ook as 'n stapel bekend gestaan. Om stapelgek te wees, was dus om rond te spring soos 'n kriek of springhaan (soos die insek in Nederlands bekend was). 'n Soortgelyke intensief wat nooit in Afrikaans posg...
Continue reading ...
 

Jazz

Posted by Paul Joubert on Wednesday, June 17, 2015, In : Woord van die Week 
Hy het 'n halleluja-gesig, maar jazz-voete. Hy is nie so vroom soos wat hy voorgee nie. Kreools: jazz = maak die spoed vinniger. Jazz is 'n soort Amerikaanse dansmusiek, wat uit sinkopasie, eksentriese klanke en Negerwysies ontstaan het. 



Continue reading ...
 

Pajamas - Nagklere

Posted by Paul Joubert on Monday, June 8, 2015, In : Woord van die Week 
Hierdie kleredrag is deur die Moslems in Indië gedra, is pai jamahs genoem en is daar deur die Europeërs ontdek. Dit was 'n wye broek wat by die middellyf vasgebind is. Maar oorspronklik kom die woord waarskynlik uit Persies paejamah, letterlik 'beenklere'. 

'n Dief aan die Kers (Skelm woorde deur die eeue)
Anton F. Prinsloo
ISBN978-1-86890-176-0

Continue reading ...
 

Nepotisme

Posted by Paul Joubert on Thursday, June 4, 2015, In : Woord van die Week 
Nepotisme - die onregverdige begunstiging van familie of vriende. Oorspronklik was dit net 'n witbroodjie van die pous wat begunstig is. Om die waarheid te sê, die Latyn nepotem het "kleinseun, nefie" (in die sin van broers- of susterskind) beteken en die pous se "nefie" was nie noodwendig familie nie. Dit was soms 'n buite-egtelike kind wat voorregte ontvang het om die moeder te laat stilbly. 

Verwant hieraan is simonie: Die koop of verkoop van iets suiwer geesteliks vir geld. Die gebruik wa...

Continue reading ...
 

Parnassus

Posted by Paul Joubert on Wednesday, June 3, 2015, In : Woord van die Week 

Sy wil Parnassus bestyg. Sy wil 'n digter word. Volgens Griekse mitologie die berg wat aan die Muse gewy is: die godinne van sang en digkuns. Die plek waar inspirasie gevind kan word. 

Wat Praat jy!

Afrikaanse Idiome, gesegdes en vaste uitdrukkings met verklarings

Saamgestel deur Johanna de Wet

ISBN  978-1-86919-388-1


Continue reading ...
 

Sabbatsjaar

Posted by Paul Joubert on Monday, August 26, 2013, In : Woord van die Week 

Waar kom die woord Sabbatsjaar vandaan? Verlede jaar was vir hom 'n Sabbatsjaar (Sabatical). Dit was 'n rusjaar. In Ou-Israel was die sewende jaar 'n rusjaar.

Wat Praat jy!

Afrikaanse Idiome, gesegdes en vaste uitdrukkings met verklarings

Saamgestel deur Johanna de Wet

ISBN  978-1-86919-388-1


Continue reading ...
 

Waar kom die woord Rubicon vandaan?

Posted by Paul Joubert on Thursday, August 22, 2013, In : Woord van die Week 
Hy het die Rubicon oorgesteek. Hy het 'n onherroeplike stap geneem. Die Rubicon is grensrivier tussen Italië en Gallië waaroor Julius Ceaser in 49 vC getrek het. 

Continue reading ...
 

Pandora

Posted by Paul Joubert on Sunday, July 21, 2013, In : Woord van die Week 
Moenie Pandora se kissie oopmaak nie. Moenie iets begin wat 'n rampspoedige gevolg kan hê nie. Volgens mite was Pandora die eerste vrou wat deur Zeus na die aarde gestuur is, met 'n kissie vol kwale en gawes. 

Continue reading ...
 

Padpredikant

Posted by Paul Joubert on Wednesday, July 17, 2013, In : Woord van die Week 
Hy volg die padpredikant se aanwysings. Hy volg die aanwysings op die borde langs die pad. Daar word skertsend na dié bordjies as prediante verwys, omdat hulle die weg aanwys, maar dit nie self gewandel word nie. 

Continue reading ...
 

Kniehalter

Posted by Paul Joubert on Wednesday, April 24, 2013, In : Woord van die Week 
Sy swak gesondheid kniehalter hom. Dit verhoed dat hy sy werk kan doen. 'n Kniehalter is 'n halterriem waarmee die kop van die perd net bokant of onderkant  die knie van een van die voorpote met 'n bepaalde slag vasgemaak word, sodat daar 'n verbindingstuk tussen kop en knie is. Wanneer die been gestrek word, word die kop af getrek, en wanneer die kop opgelig word, word die been op getrek. Die dier kan dus wei, maar sy beweging word in so 'n mate beperk dat hy nie vryelik kan rondhardloop nie...
Continue reading ...
 

Kappiekommando

Posted by Paul Joubert on Wednesday, February 27, 2013, In : Woord van die Week 
Was jy ook lid van die kappiekommando? Was jy ook een van die groep vroue wat met 'n bepaalde doel voor oë saam opgetree het? Tydens die Tweede Vryheidsoorlog het 'n groepie vrouespioene die Geheime Diens van die Boere bygestaan. In haar boek verwys Johanna Brandt na hierdie vroue as die Kappiekommando.  
Continue reading ...
 

Kaparra

Posted by Paul Joubert on Saturday, February 16, 2013, In : Woord van die Week 
Moenie so agter my loop en kaparra nie. Gesê wanneer 'n kind agter jou aanloop en neul oor iets.  
Continue reading ...
 

Hare op sy Tande hê

Posted by Paul Joubert on Saturday, January 19, 2013, In : Woord van die Week 

HARE OP SY TANDE Hê

(Baie deursettingsvermoë en durf hê)... Die Switsers was die eerste bekende huursoldate en sou by enige leër aansluit as die besoldiging reg was. In teenstelling met hulle neutrale beeld van vandag as koekoekklokmakers was hulle kranige krygers wat gevrees is vanweë hulle onverskrokkenheid. Om hierdie beeld verter te bevorder, het hulle woeste snorre gekweek wat hulle lippe grotendeels verberg het, sodat dit gelyk het asof daar hare op hulle tande is. Dit het die vyand...
Continue reading ...
 

Grasweduwee

Posted by Paul Joubert on Sunday, August 26, 2012, In : Woord van die Week 

...Grasweduwee.  Die uitdrukking het oorspronklik verwys na 'n ongetroude vrou wat meer as een man intiem onthaal het. Die vermoede is dat dit buite  in die gras was, eerder as in die wettige huweliksbed. Maar die eintlike bedoeling was dat sy 'n kinid  buite die huwelik gehad het. 

'n Ander bron verklaar met groot oortuiging dat die uitdrukking oorspronklik uit Brits-Indië gekom het waar die vrouens en kinders gedurende die versengede dae van die somer na die bergstreke toe gestuur is. Daar ...


Continue reading ...
 

Woord van die Week

Posted by Paul Joubert on Tuesday, April 10, 2012, In : Woord van die Week 

Janusgesig Oppas vir sy Janusgesig. (Wees versigtig; hy is vals. Janus was 'n ou Romeinse god wat met twee gesigte afgebeeld word. By alle godsdienstige geleenthede is hy altyd eerste aangeroep. Die eerste dag van elke maand, sowel as die eerste maand van die jaar, is aan hom geheilig.)


Continue reading ...